विंध्य पर्वतरांगांच्या पायथ्याशी वसलेले पुरातत्वीय वैभवाचे उल्लेखनीय उदाहरण भीमबेटका रॉक शेल्टर्स

India Tourism : मध्य प्रदेशातील भीमबेटका खडक आश्रयस्थान हे भारताच्या पुरातत्वीय वैभवाचे एक उल्लेखनीय उदाहरण आहे. विंध्य पर्वतरांगांच्या पायथ्याशी वसलेले, हे नैसर्गिक खडक आश्रयस्थान मानवी संस्कृतीच्या उत्क्रांतीची कहाणी त्यांच्यात साठवून ठेवतात. ७५० हून अधिक खडक चित्रे असलेले हे वारसा स्थळ त्या काळातील जीवनशैली, शिकार पद्धती आणि धार्मिक श्रद्धांची झलक दाखवते. ही चित्रे तयार करण्यासाठी नैसर्गिक रंगांचा वापर केला जात होता, जे हजारो वर्षांनंतरही त्यांची चमक टिकवून ठेवतात.  

भीमबेटकाचा इतिहास

मध्य प्रदेशातील रायसेन जिल्ह्यात स्थित, भीमबेटका हे खडक चित्रे आणि खडक आश्रयस्थानांचे एक विशाल भांडार आहे. ते त्याच्या १०,००० वर्षांहून अधिक जुन्या प्रागैतिहासिक कलाकृतींसाठी जगप्रसिद्ध आहे. हे खडक आश्रयस्थान मानवी संस्कृतीच्या उत्क्रांतीची एक उल्लेखनीय झलक दाखवतात. तसेच भीमबेटका खडक आश्रयस्थानांचा इतिहास प्राचीन मानवांच्या जीवनाबद्दल अंतर्दृष्टी प्रदान करतो, ज्यामध्ये शिकार, शेती, नृत्य, विधी आणि नैसर्गिक वातावरण यांचा समावेश आहे. या चित्रांमध्ये सिंह, हरीण, म्हशी, घोडे, मगरी, मासे आणि पक्षी यांसारखे प्राणी दर्शविले आहे. भीमबेटका खडक चित्रे लाल, पिवळा, तपकिरी, पांढरा आणि काळा अशा विविध रंगांमध्ये बनवली आहे. खनिजे आणि वनस्पतींपासून मिळवलेल्या या चित्रांसाठी नैसर्गिक रंगांचा वापर करण्यात आला आहे. भीमबेटकाचे ऐतिहासिक महत्त्व अतुलनीय आहे. याला युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित केले आहे आणि ते भारताच्या प्राचीन इतिहास आणि संस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

जोगीमार गुहा 

या गुहेच्या भिंतींवरील फिकट चित्रे एक गूढ कथा सांगतात. काही शिकारीची दृश्ये दर्शवितात, तर काही विचित्र व्यक्तिरेखांचा चक्रव्यूह आहे. या चित्रांकडे पाहून, एखाद्याला आश्चर्य वाटते की त्यांना निर्माण करणारे प्राचीन मानव आपल्याला काय सांगू इच्छित होते. त्या त्यांच्या जीवनाच्या, त्यांच्या श्रद्धांच्या किंवा भविष्यासाठी सोडलेल्या संदेशाच्या कथा आहे का? जोगीमार गुहा आपल्याला केवळ भूतकाळाची झलक देत नाही तर असंख्य प्रश्न देखील उपस्थित करते.

पिवळी गेरू गुहा

सर्वात जुन्या भिमबेटका लेण्यांमध्ये भटकंती करताना, तुम्हाला भिंतींवर कोरलेल्या भूतकाळातील कथा सापडतील. अशीच एक खास गुहा म्हणजे पिवळी गेरू गुहा. नावच त्याचे वेगळेपण प्रकट करते. प्राचीन कलाकारांनी या गुहेच्या भिंती पिवळ्या गेरूने रंगवल्या होत्या, हा रंग त्यांनी नैसर्गिक खनिजांपासून बनवला होता. पिवळ्या गेरूच्या भिंतींवर तुम्ही प्राणी, शिकारीची दृश्ये आणि भौमितिक आकार देखील पाहू शकता. असे मानले जाते की त्या काळात पिवळ्या रंगाचा वापर शुद्धता आणि शुभतेचे प्रतीक मानला जात असे.

भिमबेटकाचे रहस्य 

प्रागैतिहासिक काळातील रहस्यांची खिडकी

भिमबेटका खडकांचे आश्रयस्थान, जरी त्यांच्या प्राचीन चित्रे आणि कलाकृतींसाठी प्रसिद्ध असले तरी, त्यात अनेक रहस्ये आहे. 

भीमबेटकामधील प्रसिद्ध उत्सव- 

आदिवासी मेळा

भीमबेटका खडकांच्या आश्रयस्थानांमध्ये कोणतेही प्राचीन उत्सव नसले तरी, आजूबाजूच्या गावांमध्ये साजरे होणारे उत्सव त्याच्या सौंदर्यात भर घालतात. या उत्सवांना उपस्थित राहून, तुम्ही भीमबेटकाच्या आसपासची संस्कृती जवळून अनुभवू शकता.

मकर संक्रांती

कापणीच्या निमित्ताने साजरी केली जाणारी, आदिवासी समुदाय रंगीबेरंगी कपडे घालतात आणि ढोल ताशाच्या तालावर नाचतात. या उत्सवादरम्यान तुम्ही त्यांच्या पारंपारिक पाककृतींचा आनंद घेऊ शकता.

भीमबेटका मध्य प्रदेश जावे कसे? 

रस्ता मार्ग- भिमबेटकाला पोहोचण्याचा सर्वात सामान्य मार्ग म्हणजे रस्त्याने. तुम्ही भोपाळहून बस किंवा टॅक्सी घेऊ शकता.

विमान मार्ग- जर तुम्हाला विमानाने प्रवास करायला आवडत असेल, तर सर्वात जवळचे विमानतळ भोपाळमधील राजा भोज विमानतळ आहे. भोपाळ विमानतळावरून, तुम्हाला भिमबेटकाला टॅक्सी घ्यावी लागेल.