पृथ्वीच्या नाभीत वसलेले महाकालेश्वर मंदिर

श्रावणाच्या पवित्र महिन्यात संपूर्ण देश बोलबम उद्घोषासह भक्त भगवान शंकरांच्या भक्तीत मग्न होतात. या वेळी बाबा भोले यांच्या दर्शनासाठी भाविक अनेक मैलांचा प्रवास करतात. अशीच एक जागा म्हणजे धर्म आणि श्रद्धा असलेले शहर उज्जैनचे महाकालेश्वर मंदिर आहे, जिथे श्रावण महिन्यात लाखो लोक महाकाळेश्वराची पूजा करण्यासाठी येतात.

महाकालेश्वर मंदिर भारताच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. हे मंदिर मध्य भारताच्या भव्यतेचे प्रतीक मानले जाते. हे मंदिर पुराण, महाभारत आणि कालिदास यांच्यासारख्या महान कवींच्या कार्यात रचनांमध्ये वर्णित केले गेले आहे यावरून याची भव्यता कळून येते.

पौराणिक कथा

महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग स्थापनेशी संबंधित वेगवेगळ्या कथांमध्ये वेगवेगळे वर्णन केले गेले आहे. एका आख्यायिकेनुसार एकदा अवंतिका नावाच्या राज्यात राजा वृषभसेन नावाचा राजा राज्य करत असे. राजा वृषभसेन हा शिव भक्त होता. तो आपला बहुतेक दिवस भगवान शिव यांच्या पूजेमध्ये घालवत असे.

एकदा शेजारच्या राजाने वृषाभसेनच्या राज्यावर हल्ला केला. वृषाभासेनने या लढाईला संपूर्ण धैर्याने सामोरे गेले आणि युद्ध जिंकण्यात यश आले. आपल्या पराभवाचा बदला घेण्यासाठी शेजारच्या राजाने वृषभासेनला पराभूत करण्याचा आणखी काही पर्यायावर विचार केला. त्यासाठी त्याने एका असुराची मदत घेतली. त्या असुराला अदृश्य होण्याचे वरदान होते. शेजारच्या राजाने पुन्हा असुरांच्या मदतीने अवंतिकाच्या राज्यावर हल्ला केला. हे हल्ले टाळण्यासाठी राजा वृषभसेनने भगवान शिव यांचा आश्रय घेतला.

आपल्या भक्तांची हाक ऐकून भगवान शिव अवंतिकाच्या राज्यात प्रकट झाले. त्याने शेजारील राजे आणि राक्षसांकडून प्रजेचे रक्षण केले. यावर राजा वृषभासेन व प्रजा यांनी भगवान शिव यांना अंवतिकच्या राज्यातच राहावे अशी विनंती केली, जेणेकरून भविष्यात इतर कोणताही आक्रमण टाळता येईल. आपल्या भक्तांची विनंती ऐकून भगवान शिव तेथे ज्योतिर्लिंगाच्या रूपात प्रकट झाले.

महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंगाचा इतिहास सांगतो की मंदिराचे 1234 एडी मध्ये मध्ये दिल्लीच्या सुलतान इल्तुतमिशने हल्ला करुन नाश केला, पण नंतर त्याच्या येथील शासकांनी त्याचे नूतनीकरण केले आणि सुशोभित केले.

जग प्रसिद्ध उज्जैन

पृथ्वीची नाभी म्हणून ओळखले जाणारे उज्जैन शहर तीर्थक्षेत्र म्हणून जगभर प्रसिद्ध आहे. क्षिप्रा नदीच्या काठावर वसलेले हे शहर एकेकाळी महाराजा विक्रमादित्यच्या राज्याची राजधानी होते. हे शहर हिंदूंसाठी पवित्र मानले जाते. येथे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक स्थापित आहे. हे स्थान हिंदू धर्माच्या 7 पवित्र पुरींपैकी एक आहे. उज्जैन हा भारतातील 51 शक्तीपीठ आणि चार कुंभ क्षेत्रांपैकी एक आहे. येथे पूर्ण कुंभमेळा दर १२ वर्षांनी आणि अर्धकुंभ मेळा दर 6 वर्षांनी भरतो.

जर आपण उज्जैनला आलात तर येथे केवळ महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंगासच नव्हे तर इतर मंदिर जसे गणेश मंदिर, हरसिद्धि मंदिर, काळभैरव, गोपाळ मंदिर, क्षिप्रा घाट, त्रिवेणी संगम, सिद्धवत, मंगळनाथ मंदिर आणि भृत्रहरी गुहा या पर्यटन आणि तीर्थक्षेत्रांना देखील भेट देऊ शकता. उज्जैनहून 3 किमी अंतरावर भैरवगड नावाच्या ठिकाणी सम्राट अशोक यांनी एक तुरूंग बांधला होता. आपण हे देखील पाहू शकता.

कसे पोहोचायचे

देवी अहिल्या बाई होळकर विमानतळ महाकालेश्वर मंदिरापासून 53 किमी अंतरावर आहे. हे ठिकाण देशातील मुख्य शहरांशी चांगले जोडलेले आहे. इंदूर विमानतळावर उतरून तुम्ही टॅक्सी घेऊ शकता. 

उज्जैन रेल्वे स्टेशन मंदिरापासून काही अंतरावर आहे जे पश्चिम रेल्वे क्षेत्राचे एक महत्त्वपूर्ण रेल्वे स्टेशन आहे. हे थेट आणि अप्रत्यक्षपणे भारताच्या विविध भागांशी जोडलेले आहे. दिल्ली, मालवा, पुणे, इंदूर आणि भोपाळ इत्यादी ठिकाणांहून आपण थेट ट्रेनद्वारे उज्जैनला पोहोचू शकता. जर तुम्हाला रस्ता मार्गे महाकालेश्वर मंदिरात जायचे असेल तर मॅक्सी रोड, इंदोर रोड आणि आग्रा रोड थेट उज्जैनला जोडले जातील.