Bhai Dooj 2026 भाऊबीज कधी; तिलक लावण्याचा शुभ मुहूर्त आणि पद्धत जाणून घ्या

भाऊबीज २०२६: कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या दुसऱ्या दिवशी (साजरी केली जाणारी 'भाऊबीज' (जिला यम द्वितीया, भाऊ बीज किंवा भ्रातृ द्वितीया असेही म्हणतात) ही बहीण-भावामधील अगाध प्रेम, एकमेकांचे रक्षण करण्याची भावना आणि परस्पर आदराचे प्रतीक आहे. या शुभ दिवशी बहिणी आपल्या भावांच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात, तर भाऊ आपल्या बहिणींचे रक्षण करण्याचे वचन देतात आणि त्यांना भेटवस्तू देतात. २०२६ मध्ये, भाऊबीजेचा सण ११ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाईल.

१. तारीख आणि शुभ मुहूर्त (भाऊबीज २०२६)

शास्त्रानुसार, भाऊबीजेचा सण अशा दिवशी साजरा केला जावा ज्या दिवशी 'अपराह्न' (दुपारचा काळ) काळात द्वितीया तिथी अस्तित्वात असेल. ११ नोव्हेंबर रोजी दुपारच्या वेळी द्वितीया तिथी असल्याने, हा सण बुधवार, ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जाईल.

द्वितीया तिथीची सुरुवात: १० नोव्हेंबर २०२६, दुपारी ०२:०० वाजता

द्वितीया तिथीची समाप्ती: ११ नोव्हेंबर २०२६, दुपारी ०३:५३ वाजता

तिलक विधी आणि पूजेसाठी शुभ वेळ (दुपार): दुपारी ०१:१० ते दुपारी ०३:२० पर्यंत

२. तारीख निश्चितीसाठी शास्त्रीय नियम

भाऊबीज साजरी करण्याबाबत शास्त्रामध्ये खालील मुख्य नियम दिले आहेत:

'अपराह्न' (दुपारच्या काळाचे) महत्त्व: जर कार्तिक शुक्ल पक्षातील द्वितीया तिथी दुपारच्या वेळी (दिवसाच्या चौथ्या भागात) येत असेल, तर त्याच दिवशी भाऊबीज साजरी केली जाते. 

दोन दिवसांचा कालावधी: जर द्वितीया तिथी दोन्ही दिवशी दुपारच्या वेळी येत असेल, किंवा कोणत्याही दिवशी दुपारच्या वेळी येत नसेल, तर अशा परिस्थितीत दुसऱ्या दिवशी (उदय तिथीनुसार) सण साजरा करण्याची प्रथा आहे.

वेळेचे महत्त्व: टिळक विधी, यम पूजन आणि भोजन देणे यांसारखे सर्व विधी दुपारच्या वेळीच पूर्ण करावेत. 

३. पवित्र विधी आणि पूजेची पद्धत

भाऊबीजेचे विधी योग्य पद्धतीने केल्यास भाऊ आणि बहीण दोघांच्याही आयुष्यात शुभ फळ मिळते.

सकाळची तयारी: बहीणीने भावाला उटणे लावून स्नान घालावे.

पूजा थाळी तयार करा: पूजेच्या ताटात कुंकू, शेंदूर, चंदनाचा लेप, अक्षता (अखंड तांदूळ), फुले, मिठाई, फळे आणि सुपारी ठेवा.

चौक मांडा: पूजेच्या ठिकाणी तांदळाने एक सुंदर 'चौक' (शुभ आकृती) काढा.

भावाला बसवा: भावाला त्या 'चौका'वर बसवा आणि शुभ मुहूर्तावर त्याच्या कपाळावर टिळक लावा.

आरती आणि भेटवस्तू: टिळक लावल्यानंतर भावाची आरती करा. त्याला फुले, विड्याची पाने, सुपारी, बताशे अर्पण करा.

प्रेम आणि वचन: आरतीनंतर भावाने बहिणीचे आशीर्वाद घ्यावेत; तो आपल्या क्षमतेनुसार तिला भेटवस्तू देऊ शकतो आणि तिचे सदैव रक्षण करण्याचे वचन देऊ शकतो. त्यानंतर, बहिणीने प्रेमाने भावाला भोजन वाढावे. 

४. यम आणि यमुना यांची पौराणिक कथा

'भाई दूज'चा इतिहास सूर्यपुत्र यमराज (मृत्यूचे देव) आणि त्यांची बहीण यमुना यांच्यातील पवित्र बंधाशी जोडलेला आहे. पौराणिक कथेनुसार, यमुना वारंवार आपला भाऊ यमराज याला तिच्या घरी येण्याचे निमंत्रण देत असे. अखेर 'कार्तिक शुक्ल द्वितीये'च्या दिवशी यमराज आपल्या बहिणीच्या घरी पोहोचले. यमुनेने अत्यंत आनंदाने आणि प्रेमाने त्यांचे स्वागत केले, त्यांच्या कपाळावर टिळक लावले आणि त्यांना स्वादिष्ट भोजन दिले. यमुनेच्या या शुद्ध आणि निखळ प्रेमाने प्रसन्न होऊन, यमराजाने तिला वरदान मागण्यास सांगितले. तेव्हा यमुना म्हणाली, "दरवर्षी याच तिथीला आपण माझ्या घरी येऊन भोजन करावे. तसेच, या दिवशी जी बहीण आपल्या भावाच्या कपाळावर टिळक लावेल, तिला तुमच्यापासून (म्हणजेच अकाली मृत्यूच्या भीतीपासून) मुक्ती मिळावी." यमराजाने "तथास्तु" (असेच होवो) असे म्हणून हे वरदान दिले. या कारणामुळे, या दिवसाला 'यम द्वितीया' असेही म्हणतात. असे मानले जाते की, भाई दूजच्या दिवशी जे बहीण-भाऊ यमुना नदीत स्नान करून पूजा-अर्चना करतात, त्यांना मोक्ष प्राप्त होतो आणि अक्षय पुण्य लाभते.