वसुबारस हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण आहे, ज्यामध्ये गाय आणि तिच्या वासराची पूजा केली जाते. अनेक प्रदेशांत याला 'बछ बारस', 'गोवत्स द्वादशी' किंवा 'नंदिनी व्रत' असेही संबोधले जाते. गायीला मातृत्व, पोषण, समृद्धी आणि कृषी जीवनाचे प्रतीक मानले जाते. हा सण दिवाळी उत्सवाची सुरुवात दर्शवतो आणि सामान्यतः धनत्रयोदशीच्या एक दिवस आधी साजरा केला जातो. या दिवशी गाय आणि वासराची सेवा करून, लोक आपल्या कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी तसेच मुलांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात. चला, गोवत्स द्वादशीचे महत्त्व, त्यामागील कथा आणि पूजेसाठीची शुभ वेळ जाणून घेऊया...

वसुबारस: गुरुवार, ५ नोव्हेंबर, २०२६

द्वादशी तिथीची सुरुवात: ५ नोव्हेंबर, २०२६ रोजी सकाळी १०:३५ वाजता.

द्वादशी तिथीची समाप्ती: ६ नोव्हेंबर, २०२६ रोजी सकाळी १०:३० वाजता.

वसुबारस पूजेसाठी शुभ मुहूर्त: संध्याकाळी ५:३३ ते रात्री ८:१० पर्यंत.

गोवत्स द्वादशीची कथा

गोवत्स द्वादशीशी संबंधित विविध कथा प्रचलित आहेत. अशाच एका कथेमध्ये भगवान शिव, देवी पार्वती आणि ऋषी भृगू यांचा समावेश आहे. प्राचीन आख्यायिकेनुसार, सत्ययुगात अनेक ऋषी महर्षी भृगूंच्या आश्रमात भगवान शिवाच्या दर्शनासाठी कठोर तपश्चर्या करत होते. त्यांच्या या कठोर तपस्येवर प्रसन्न होऊन, भगवान शिवाने त्यांना दर्शन देण्याचे ठरवले.

कथेनुसार, भगवान शिवाने एका वृद्ध ब्राह्मणाचे रूप धारण केले, देवी पार्वतीने गायीचे रूप घेतले आणि भगवान कार्तिकेयाने वासराचे रूप घेऊन आश्रमात प्रवेश केला. त्या वृद्ध ब्राह्मणाने महर्षी भृगूंना सांगितले की, त्याला काही काळासाठी बाहेर जावे लागत आहे आणि त्याने गाय व वासराच्या देखभालीची जबाबदारी ऋषींवर सोपवली. ऋषीमुनींनी गाय आणि तिच्या वासराचे रक्षण करण्याचा संकल्प केला. त्यानंतर, ऋषीमुनींची परीक्षा घेण्यासाठी भगवान शिव वाघाचे रूप धारण करून आले आणि त्यांनी गाय व तिच्या वासराला घाबरवण्यास सुरुवात केली. जरी ऋषीमुनी खूप घाबरले होते, तरीही त्यांनी गाय आणि वासराचे रक्षण करण्याचे आपले प्रयत्न सुरूच ठेवले.

कथेनुसार, ऋषीमुनींनी एका विशेष घंटेचा नाद करून वाघाला पळवून लावले. त्यानंतर, भगवान शिवांनी आपले मूळ रूप प्रकट केले. देवी पार्वती आणि भगवान कार्तिकेय देखील त्यांच्या मूळ रूपात प्रकट झाले. त्यानंतर ऋषीमुनींनी या तिन्ही देवतांची पूजा केली.

असे मानले जाते की, ही घटना आश्विन महिन्यातील 'द्वादशी' तिथीला घडली होती. परिणामी, या दिवशी गाय आणि तिच्या वासराची पूजा करण्याची परंपरा सुरू झाली, जी 'गोवत्स द्वादशी' म्हणून ओळखली जाऊ लागली. हिंदू पंचांगानुसार, आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील द्वादशीला 'वसुबारस' साजरी केली जाते. यावर्षी हा सण दिवाळी आणि धनत्रयोदशीच्या आधी, गुरुवार, ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जाईल.

गोवत्स द्वादशीचे महत्त्व

'गोवत्स द्वादशी' हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण आहे, जो गाय आणि तिच्या वासराच्या पूजेला समर्पित आहे. विविध प्रदेशांत याला 'बछ बारस', 'वसु बारस' आणि 'नंदिनी व्रत' अशा नावांनीही ओळखले जाते. गायीला मातृत्व, पोषण, समृद्धी आणि कृषी जीवनाचे प्रतीक मानले जाते. या दिवशी गाय आणि वासराची सेवा करून, भक्त आपल्या कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि मुलांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात. अशा प्रकारे, हा सण केवळ धार्मिक श्रद्धेचा भाग नसून, प्राण्यांप्रती आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याची एक संधीही आहे.

हा सण विशेषतः मुलांच्या कल्याणाशी संबंधित मानला जातो. परंपरेनुसार, स्त्रिया आपल्या कुटुंबाच्या आणि मुलांच्या सुख, समृद्धी, उत्तम आरोग्य व दीर्घायुष्यासाठी उपवास (व्रत) ठेवतात. अशी धार्मिक श्रद्धा आहे की, गाय आणि तिच्या वासराची भक्तीभावाने पूजा केल्यास कुटुंबात सुख-शांती नांदते.