भाऊबीजेचा सण हा बहीण-भावामधील प्रेम, विश्वास आणि अतूट बंधाचे प्रतीक मानला जातो. दिवाळीनंतर दोन दिवसांनी येणारा हा सण कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या द्वितीया तिथीला साजरा केला जातो. या दिवशी बहिणी आपल्या भावांच्या कपाळावर टिळक लावतात आणि त्यांच्या सुख, समृद्धी, दीर्घायुष्य व उत्तम आरोग्यासाठी प्रार्थना करतात. त्या बदल्यात, भाऊ आपल्या बहिणींचे रक्षण करण्याचे आणि त्यांच्या आयुष्यभराच्या आनंदाची काळजी घेण्याचे वचन देतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी विधीवत पूजा करणे आणि भावाच्या कपाळावर टिळक लावणे विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. परंतु भाऊबीजेच्या पूजेच्या ताटात कोणत्या वस्तू असाव्यात, हे तुम्हाला माहीत आहे का? चला तर मग, आवश्यक वस्तू आणि त्यांचे धार्मिक महत्त्व जाणून घेऊया.

भाऊबीजेच्या पूजेच्या ताटातील आवश्यक वस्तू:

१. रोळी किंवा कुंकू

भाऊबीजेच्या पूजेच्या ताटात 'रोळी' किंवा 'कुंकू' ही सर्वात महत्त्वाची वस्तू मानली जाते. बहिणी याचा वापर करून भावाच्या कपाळावर टिळक लावतात. धार्मिक परंपरेनुसार, टिळक लावणे हे शुभत्व, आदर आणि शुभेच्छांचे प्रतीक मानले जाते.

२. अक्षता

रोळीसोबतच पूजेच्या ताटात 'अक्षता' (अखंड तांदूळ) असणे आवश्यक आहे. टिळक लावल्यानंतर भावाच्या कपाळावर अक्षता लावल्या जातात. हिंदू धर्मात अक्षतांना पूर्णत्व, समृद्धी आणि शुभतेचे प्रतीक मानले जाते.

३. दिवा आणि तूप

पूजेच्या ताटात एक छोटा दिवा नक्की ठेवावा. यात तूप किंवा तेल घालून दिवा प्रज्वलित करा आणि त्यानंतर आपल्या भावाची आरती करा. हा दिवा सकारात्मकतेचे आणि अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचे प्रतीक मानला जातो.

४. फुले

भाऊबीजेच्या पूजेत फुलांना विशेष महत्त्व आहे. पूजेच्या ताटात ताजी फुले ठेवा. यामुळे पूजेचे ताट अधिक सुंदर आणि शुभ वाटते.

५. मिठाई

भाऊबीजेच्या विधीमध्ये मिठाईशिवाय पूजा अपूर्ण मानली जाते. पूजेच्या ताटात लाडू, पेढे, बर्फी किंवा तुमच्या भावाला आवडणारी इतर कोणतीही मिठाई ठेवा. टिळक लावल्यानंतर भावाला मिठाई खाऊ घाला. हे बहीण-भावाच्या नात्यातील गोडवा आणि प्रेम दर्शवते.

६. कलावा किंवा मौली (पवित्र धागा)

तुम्ही पूजेच्या ताटात कलावा किंवा मौली (पवित्र धागा) देखील ठेवू शकता. विधीदरम्यान, हा धागा भावाच्या मनगटावर बांधला जातो; हे शुभ मानले जाते आणि याद्वारे भावासाठी शुभेच्छा दिल्या जातात.

७. नारळ आणि सुपारी

भाऊबीजेच्या पूजेच्या ताटात नारळ आणि सुपारी ठेवणे शुभ मानले जाते. नारळाला विधींमध्ये 'श्रीफळ' असेही म्हणतात, जे शुभता आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते.

८. पाण्याने भरलेले कलश

विधीसाठी पाण्याने भरलेले एक स्वच्छ भांडे (कलश) जवळ ठेवा. काही परंपरांमध्ये, भावाला टिळक लावण्यापूर्वी पाण्याशी संबंधित विशिष्ट विधी केले जातात. त्यामुळे, तुमच्या कुटुंबातील प्रथेनुसार या पाण्याचा वापर करा.

९. विडा आणि सुपारी

अनेक प्रदेशांत भाऊबीजेच्या पूजेत पान आणि सुपारी ठेवण्याची प्रथा आहे. हे विधीचा एक भाग म्हणून अर्पण केले जातात आणि भावालाही दिले जातात.

१०. दक्षिणा आणि भेटवस्तू

तुम्ही पूजेच्या ताटात काही दक्षिणा (प्रतीकात्मक भेट) किंवा नाणीही ठेवू शकता. 'भाई दूज'च्या दिवशी भाऊ आपल्या बहिणींना भेटवस्तू देतात, तर बहिणी आपल्या भावांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात आणि त्यांना शुभेच्छा देतात.

'भाई दूज'चा विधी कसा करावा?

'भाई दूज'च्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत. पूजेची जागा स्वच्छ करून भगवान गणेश आणि भगवान विष्णू यांची प्रार्थना करावी. शुभ मुहूर्तावर, आपल्या भावाला एका स्वच्छ आसनावर किंवा चटईवर बसवावे. त्यानंतर, भावाच्या कपाळावर 'रोली' (कुंकू) आणि 'अक्षता' लावून टिळक करावे. यानंतर भावाची आरती करावी आणि त्याला मिठाई अर्पण करावी. बहिणीने आपल्या भावाचे दीर्घायुष्य, समृद्धी आणि आनंदी, परिपूर्ण जीवनासाठी प्रार्थना करावी. भावानेही आपल्या बहिणीला भेटवस्तू देऊन तिचे रक्षण करण्याचे आणि तिचा आदर करण्याचे वचन द्यावे.

'भाई दूज'च्या दिवशी यमराज आणि यमुना यांच्या पूजेचे महत्त्व

पौराणिक मान्यतेनुसार, 'भाई दूज'चा सण भगवान यमराज आणि त्यांची बहीण यमुना यांच्याशी संबंधित आहे. कथेनुसार, यमुनाने आपला भाऊ यमराज याला जेवणासाठी घरी आमंत्रित केले होते. यमराज घरी आल्यावर यमुनाने त्यांचा अत्यंत आदराने स्वागत केले, त्यांच्या कपाळावर टिळक लावले आणि त्यांना भोजन दिले. बहिणीचे प्रेम आणि आदरातिथ्य पाहून प्रसन्न झालेल्या यमराजानी तिला वरदान मागण्यास सांगितले. तेव्हा यमुनाने असा वर मागितला की, जो भाऊ या दिवशी आपल्या बहिणीच्या घरी जाईल आणि तिच्याकडून टिळक स्वीकारेल, त्याला सुख, समृद्धी आणि दीर्घायुष्याचे वरदान मिळावे. याच घटनेपासून 'भाई दूज' साजरा करण्याची परंपरा सुरू झाली.

अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती ज्योतिषीय, पौराणिक आणि धार्मिक समजुतींवर आधारित असून ती केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे. अधिक तपशीलांसाठी कृपया संबंधित क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.