विजयादशमी २०२६: दसऱ्याचे १० महत्त्वाचे पैलू आणि सणाचे अनोखे महत्त्व

विजयादशमी उत्सव २०२६: विजयादशमी, ज्याला दसरा असेही म्हणतात, हा सण २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरा केला जाईल. हा दिवस 'अबूझ मुहूर्त' मानला जातो—म्हणजेच हा संपूर्ण दिवस अत्यंत शुभ असतो. त्यामुळे, कोणतेही कार्य सुरू करण्यासाठी पंचांग पाहून विशिष्ट शुभ मुहूर्त शोधण्याची गरज नसते. विजयादशमीचा सण अधर्मावर धर्माचा आणि असत्यावर सत्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे. या पवित्र प्रसंगाशी संबंधित १० महत्त्वाचे पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:

१. दुहेरी पौराणिक महत्त्व: याच दिवशी भगवान श्रीरामांनी लंकेचा राजा रावणाचा पराभव करून त्याचा वध केला होता. त्याचप्रमाणे, याच दिवशी देवी दुर्गाने नऊ दिवसांच्या युद्धानंतर महिषासुर राक्षसाचा वध केला होता.

२. 'रावण दहन'चे महत्त्व: विजयादशमीच्या संध्याकाळी रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनाद यांचे पुतळे जाळले जातात, जे वाईट प्रवृत्तींच्या विनाशाचा संदेश देतात.

३. शमी वृक्षाची पूजा: अज्ञातवासाच्या काळात पांडवांनी आपली शस्त्रे एका शमी वृक्षात लपवून ठेवली होती. म्हणूनच, दसऱ्याच्या दिवशी शमी वृक्षाची पूजा करण्याची विशेष परंपरा आहे.

४. 'सोने' (शमीची पाने) वाटणे: या दिवशी लोक एकमेकांना शमीची पाने देऊन समृद्धीची शुभेच्छा देतात. ही पाने आनंद आणि विपुलतेचे प्रतीक मानली जातात.

५. शस्त्रे आणि वाहनांची पूजा: या शुभ दिवशी शस्त्रे, वाहने, अवजारे आणि व्यवसायातील हिशोबाच्या वह्यांची (लेखापुस्तकांची) पूजा करण्याची प्रथा आहे. 

६. 'अबूझ मुहूर्त' (स्वयंसिद्ध शुभ मुहूर्त): विजयादशमीचा दिवस 'सिद्ध मुहूर्त' मानला जातो—म्हणजेच असा काळ जो स्वतःहूनच अत्यंत शुभ असतो. या दिवशी कोणत्याही ज्योतिषी पंचांगाची मदत न घेता नवीन व्यवसायाची सुरुवात करणे, गृहप्रवेश करणे किंवा वाहन खरेदी करणे यांसारखी शुभ कार्ये केली जाऊ शकतात. 

७. मुलांसाठी 'दशहरी'ची परंपरा: विजयादशमीच्या दिवशी घरातील वडीलधारी मंडळी लहान मुलांना प्रेम आणि आशीर्वादाचे प्रतीक म्हणून पैसे, मिठाई किंवा कपडे देतात; या प्रथेला 'दशहरी' असे म्हणतात.

८. पारंपरिक खाद्यपदार्थ: भारतातील अनेक भागांत या दिवशी गिलकीची (दोडक्याची) भजी आणि गोड 'गुलगुले' (पिठाचे गोड गोळे तळून बनवलेले पदार्थ) तयार करण्याची विशेष प्रथा आहे.

९. 'अन्नप्राशन' आणि 'विद्यारंभ': हा दिवस 'अन्नप्राशन' (बालकाला पहिल्यांदा घन आहार देण्याचा विधी) आणि 'विद्यारंभ' (बालकाच्या औपचारिक शिक्षणाची किंवा अभ्यासाची सुरुवात) यांसारख्या संस्कारांसाठी अत्यंत शुभ मानला जातो.

१०. परस्पर सामंजस्य आणि वडीलधाऱ्यांचे आशीर्वाद घेणे: 'रावण दहन' झाल्यानंतर, लोक एकमेकांना भेटतात, आलिंगन देतात आणि वडीलधाऱ्यांच्या पाया पडून त्यांचे आशीर्वाद घेतात. या सणानिमित्त 'दसरा मिलन' (सामाजिक भेटीगाठींचा कार्यक्रम) देखील आयोजित केला जातो.