Guru Purnima 2026 गुरु पौर्णिमा २०२६ तारीख, मुहूर्त , विधी आणि महत्त्व

हिंदू धर्मीय आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला 'गुरु पौर्णिमा' साजरी करतात. या वर्षी गुरुपौर्णिमा बुधवार, २९ जुलै, २०२६ रोजी आहे. या दिवशी गुरूंची पूजा केली जाते. सामान्य शब्दांत सांगायचे तर, गुरू ही अशी व्यक्ती आहे जी आपल्याला ज्ञानाचा प्रकाश देऊन अंधारातून प्रकाशाकडे आणते. हा सण संपूर्ण देशात पूर्ण श्रद्धा आणि आदराने साजरा केला जातो.

गुरु पौर्णिमा मुहूर्त

पौर्णिमा तिथी २८ जुलै २०२६ रोजी १८:२१:३६ वाजता सुरू 

पौर्णिमा तिथी २९ जुलै २०२६ रोजी २०:०७:३८ वाजता समाप्त

पूजा मुहूर्त: सकाळी ५:४१ ते सकाळी ९:०४

गुरु पौर्णिमा पूजा विधी 

या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान आणि रोजची पूजा यांसारखी नित्यकर्मे आटोपून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत.

त्यानंतर महर्षी वेदव्यास यांच्या प्रतिमेला सुगंधी फुले आणि हार अर्पण करावा आणि नंतर आपल्या गुरूंच्या दर्शनाला जावे.

गुरूंना आसनावर सन्मानाने बसवून त्यांना हार घालावा.

यानंतर गुरूंना वस्त्र, फळे, फुले, हार आणि दक्षिणा (पैसे) अर्पण करून त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.

गुरु पौर्णिमेचे महत्त्व

धार्मिक मान्यतेनुसार, प्राचीन काळातील थोर व्यक्तिमत्त्व आणि ब्रह्मसूत्र, महाभारत, श्रीमद्भागवत तसेच १८ पुराणांचे रचयिता महर्षी वेदव्यास यांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेला झाला होता.

वेदव्यास हे ऋषी पराशर यांचे पुत्र होते. हिंदू शास्त्रानुसार, वेदव्यास हे त्रिकालज्ञ (भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ जाणणारे) होते. त्यांनी आपल्या दिव्य दृष्टीने पाहिले होते की, भविष्यकाळात लोकांची धर्मावरील श्रद्धा कमी होईल. ज्यामुळे मनुष्य देवावर कमी विश्वास ठेवील, कर्तव्या टाळेल आणि त्यांचे आयुष्यही कमी होईल. अशी व्यक्ती संपूर्ण वेदांचा अभ्यास सहज करू शकणार नाही. म्हणूनच महर्षी व्यासांनी वेदांचे ४ भाग केले; जेणेकरून कमी आकलनशक्ती आणि स्मरणशक्ती असलेले लोकही या ज्ञानाचा लाभ घेऊ शकतील.

वेदांचे ४ भाग केल्यानंतर त्यांनी त्यांना ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद अशी नावे दिली. यामुळेच ते 'वेदव्यास' या नावाने प्रसिद्ध झाले. त्यांनी या ४ वेदांचे ज्ञान आपल्या वैशंपायन, सुमंतुमुनी, पैल आणि जैमिनी या शिष्यांना दिले.

हे ज्ञान अत्यंत गूढ आणि कठीण असल्याने त्यांनी 'पुराण' हा पाचवा वेद निर्माण केला. या पुराणांमध्ये त्यांनी वेदांचे ज्ञान रंजक गोष्टींच्या स्वरूपात समजावून सांगितले. त्यांनी पुराणांचे ज्ञान त्यांचा शिष्य 'रोमहर्षण' याला दिले. पुढे व्यासजींच्या शिष्यांनी आपापल्या ज्ञानानुसार या वेदांचे अनेक शाखा आणि उपशाखांमध्ये विभाजन केले.

महर्षी व्यास हे आपले आदिगुरू मानले जातात. हा प्रसिद्ध गुरुपौर्णिमेचा सण व्यासजींचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. म्हणूनच या दिवसाला 'व्यास पौर्णिमा' असेही म्हणतात. आपण आपल्या गुरूंना व्यासजींचेच रूप मानून त्यांची पूजा केली पाहिजे.

१. या दिवशी केवळ गुरूच नव्हे, तर कुटुंबातील मोठे व्यक्ती जसे की आई-वडील, भाऊ-बहीण यांनाही गुरूच्या समान मानले पाहिजे.

२. शिष्याला गुरूच्या आशीर्वादानेच ज्ञान प्राप्त होते आणि त्याच्या मनातील सर्व संभ्रम दूर होतात.

३. गुरूंचा आशीर्वाद कोणत्याही व्यक्तीच्या कल्याणासाठी पुरेसा असतो. यामुळे जीवनात ज्ञान आणि मांगल्याची वृद्धी होते. गुरूंच्या कृपेने जगातील सर्व विद्या प्राप्त केल्या जाऊ शकतात.

४. हा दिवस गुरूंकडून गुरुमंत्र घेण्यासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो.

५. या दिवशी गुरूंची सेवा करण्याला विशेष महत्त्व आहे.