Chaturmas 2026: चातुर्मास कधी सुरू होतो? जाणून घ्या धार्मिक महत्त्व, नियम आणि या काळात काय करावे

चातुर्मास हा हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र आणि अध्यात्मासाठी महत्त्वाचा काळ मानला जातो. 'चातुर्मास' म्हणजे चार महिन्यांचा काळ, ज्यामध्ये श्रावण, भाद्रपद, आश्विन आणि कार्तिक या चार महिन्यांचा समावेश होतो.  

चातुर्मास २०२६ कधी सुरू होतोय?

प्रारंभ (शुरुवात): २९ जुलै २०२६ (बुधवार - आषाढी पौर्णिमा)

समाप्ती: २१ नोव्हेंबर २०२६ (कार्तिक पौर्णिमा)

चातुर्मासाचे धार्मिक महत्त्व

पौराणिक मान्यतेनुसार, देवशयनी एकादशीच्या दिवसापासून भगवान विष्णू चार महिन्यांसाठी क्षीरसागरात योगनिद्रेत जातात. या काळात सृष्टीचे रक्षण आणि संचालन भगवान शिव (महादेव) करतात. हा काळ बाह्य आडमंबरापेक्षा अंतर्मुख होऊन आत्मचिंतन, नामस्मरण आणि मानसिक शुद्धी साधण्याचा मानला जातो. पावसाळ्याचा काळ असल्याने शरीराची प्रतिकारशक्ती मंदावते, त्यामुळेच या काळात संयम, नियम आणि सात्विक आहाराला विशेष महत्त्व दिले गेले आहे.  

चातुर्मासात काय करावे? (Do's)

नामस्मरण आणि जप: दररोज 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' किंवा 'ॐ नमः शिवाय' या मंत्रांचा जप करावा.

सात्विक जीवनशैली: आहारात शुद्ध आणि हलक्या अन्नाचा समावेश करावा.

ग्रंथवाचन आणि ध्यान: भगवद्गीता, विष्णुसहस्रनाम, हरिपाठ किंवा शिवलीलामृत यांसारख्या पोथ्यांचे वाचन करावे.

दानधर्म: अन्न, वस्त्र, किंवा गरजू व्यक्तींना मदत करणे या काळात अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते.

व्रत-उपवास: एकादशी, श्रावणी सोमवार, नवरात्र आणि कार्तिकी उपवास या काळात नियमाने पाळावेत.

या काळात काय करू नये? (Don'ts)

मंगल कार्ये वर्ज्य: विवाह, गृहप्रवेश, मुंज किंवा नवीन उद्योगाची सुरुवात या चार महिन्यांत केली जात नाही.

तामसिक आहार टाळावा: मांसाहार, मद्यपान, तसेच कांदा आणि लसूण यांसारखे तामसिक अन्नपदार्थ टाळावेत.

आरोग्यानुसार आहाराचे नियम (पारंपरिक नियम):

श्रावणात: पालेभाज्या टाळणे.

भाद्रपदात: दही टाळणे.

आश्विनात: ताक टाळणे.

कार्तिकमध्ये: द्विदल (डाळी) व तेलकट पदार्थ कमी करणे.

वादविवाद व निंदा: राग, द्वेष, असत्य बोलणे आणि कोणाचीही निंदा-नालस्ती करणे टाळावे.