Publish Date: Tue, 22 Sep 2026 (10:00 IST)
Updated Date: Tue, 22 Sep 2026 (10:05 IST)
दूरसंचार विभागाने (DoT) नागरिकांना सिम कार्डच्या फसव्या वितरणाबाबत आणि गैरवापराबाबत इशारा दिला आहे. विभागाच्या म्हणण्यानुसार, एखाद्या व्यक्तीच्या माहितीशिवाय किंवा संमतीशिवाय त्यांच्या ओळखपत्रांचा वापर करून मोबाईल कनेक्शन देणे, सिमचा गैरवापर करणे किंवा त्यांच्या IMEI क्रमांकामध्ये फेरफार करणे हा कायदेशीर गुन्हा ठरू शकतो.
दूरसंचार विभागाच्या (DoT) मते, फसवणूक करून सिम कार्ड जारी करणे, टेलिकॉम आयडेंटिफायरचा गैरवापर करणे आणि IMEI क्रमांकांमध्ये फेरफार करणे हे दूरसंचार कायदा, २०२३ अंतर्गत शिक्षापात्र गुन्हे आहेत. दूरसंचार कायद्यानुसार, अशा प्रकरणांमध्ये तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि ५० लाख रुपयांपर्यंतच्या दंडाची शिक्षा होऊ शकते.
अशा परिस्थितीत, तुमच्या नावावर किती मोबाईल कनेक्शन चालू आहेत आणि तुमच्या नकळत कोणते नंबर जारी केले गेले आहेत का, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. मध्य प्रदेश परवानाधारक सेवा क्षेत्राने (MP LSA) केलेल्या अलीकडील सायबर गुन्हेगारी तपासाच्या पार्श्वभूमीवर दूरसंचार विभागाने (DoT) हा सल्ला जारी केला आहे. या तपासात फसवणुकीने सिम कार्ड जारी केल्याची प्रकरणे उघडकीस आली आहेत.
माहिती न देता सिम कार्ड जारी केल्याचा मुद्दा समोर आला आहे
दूरसंचार विभागाच्या (DoT) म्हणण्यानुसार, सायबर तपासादरम्यान छत्तीसगडमध्ये अशी प्रकरणे आढळून आली आहेत, जिथे नागरिकांच्या माहितीशिवाय किंवा संमतीशिवाय त्यांच्या ओळखपत्रांचा वापर करून पॉइंट ऑफ सेल (POS) मार्फत मोबाईल कनेक्शन सक्रिय करण्यात आले होते.
असा आरोप आहे की, एजंटने नागरिकांच्या माहितीशिवाय किंवा संमतीशिवाय त्यांच्या ओळखपत्रांचा वापर करून २५ मोबाईल कनेक्शन सक्रिय केले. तपासानंतर, दूरसंचार विभागाने (DoT) आणि संबंधित दूरसंचार कंपन्यांनी या PoS एजंटला काळ्या यादीत टाकले आहे. आता त्याला भविष्यात नवीन मोबाईल कनेक्शन देण्यास मनाई केली जाईल.
घटनेनंतर, दूरसंचार विभागाने आणि संबंधित दूरसंचार सेवा पुरवठादाराने संबंधित POS ला काळ्या यादीत टाकले. याव्यतिरिक्त, अनेक मोबाईल कनेक्शन्सची गुप्तचर प्लॅटफॉर्मवर पडताळणी करण्यात आली आणि संशयास्पद क्रमांकांची पुन्हा पडताळणी करण्यात आली. तपासानंतर, अनेक क्रमांक ब्लॉकही करण्यात आले.
तुमचे सिम कार्ड इतर कोणालाही देऊ नका
दूरसंचार विभाग (DoT) नागरिकांना सल्ला देतो की, त्यांनी आपल्या नावावर असलेले सिम कार्ड इतर कोणालाही देऊ नये, हस्तांतरित करू नये किंवा विकू नये. जर त्या नंबरचा वापर सायबर फसवणूक, घोटाळा किंवा इतर कोणत्याही बेकायदेशीर कृत्यासाठी केला गेला, तर मूळ ग्राहकाला कायदेशीर अडचणींना सामोरे जावे लागू शकते. त्यामुळे, आपले सिम कार्ड कोणालाही उधार देणे, भाड्याने देणे किंवा इतर कोणत्याही कारणासाठी वापरणे टाळा.
IMEI मध्ये फेरफार केलेल्या फोनपासून दूर रहा
ज्या मोबाईल उपकरणांच्या IMEI क्रमांकामध्ये फेरफार करण्यात आला आहे, अशी उपकरणे खरेदी करणे किंवा वापरणे टाळावे, असा सल्लाही विभागाने नागरिकांना दिला आहे. मोबाईल उपकरण खरेदी करताना, त्या उपकरणाची वैधता आणि ओळख माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे. IMEI हा मोबाईल उपकरणाचा एक अद्वितीय ओळख क्रमांक असतो.
कॉलिंग लाइनची ओळख बदलणाऱ्या अॅप्सचा वापर टाळा
दूरसंचार विभागाने (DoT) नागरिकांना असा सल्ला दिला आहे की, मोबाईल ॲप्स किंवा वेबसाइट्सद्वारे तुमची कॉलिंग लाइन आयडेंटिटी (CLI) बदलण्याची सुविधा देणाऱ्या सेवांचा वापर करू नये. दुसऱ्याच्या नावाने सिम कार्ड मिळवून त्याचा वापर करणे, किंवा सायबर गुन्हा करण्यासाठी तुमच्या नावावर असलेले सिम कार्ड दुसऱ्या कोणाला देणे, यामुळे गंभीर कायदेशीर अडचणी निर्माण होऊ शकतात.
संचार साथीवरून तुमच्या नावाचे सिम कसे तपासावे
नागरिकांनी त्यांच्या नावावर असलेल्या सक्रिय मोबाईल कनेक्शनची संख्या नियमितपणे तपासणे महत्त्वाचे आहे. हे सरकारच्या 'संचार साथी' पोर्टल आणि मोबाईल ॲपचा वापर करून करता येते. जर तुमच्या नावावर असा एखादा मोबाईल नंबर आढळला, जो तुम्हाला दिलेला नाही किंवा जो तुम्ही वापरत नाही, तर तुम्ही उपलब्ध असलेल्या सुविधांचा वापर करून कारवाई सुरू करू शकता किंवा तो ब्लॉक करू शकता.
तुमचा मोबाईल फोन खरा आहे की नाही हे कसे तपासावे
संचार साथी प्लॅटफॉर्मवर 'तुमच्या मोबाईल हँडसेटची सत्यता' हे वैशिष्ट्य देखील उपलब्ध आहे. याच्या माध्यमातून मोबाईल हँडसेटशी संबंधित माहिती तपासता येते. या वैशिष्ट्याद्वारे मोबाईलचा ब्रँड, मॉडेल आणि उत्पादकाशी संबंधित माहिती पाहता येते. नवीन किंवा वापरलेला मोबाईल फोन खरेदी करताना ही तपासणी उपयुक्त ठरू शकते. दूरसंचार विभागाने (DoT) नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आणि त्यांच्या नावावर दिलेले मोबाईल कनेक्शन व वापरत असलेला हँडसेट नियमितपणे तपासण्याचे आवाहन केले आहे. संचार साथी सेवांचा लाभ पोर्टलद्वारे तसेच अँड्रॉइड आणि आयओएससाठी उपलब्ध असलेल्या मोबाईल ॲपद्वारे घेता येतो.
परिवहन विभागाचा नागरिकांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
तुमच्या नावावर दिलेले सिम कार्ड इतर कोणत्याही व्यक्तीला देऊ नका.
सिमची विक्री किंवा अनधिकृत हस्तांतरण टाळा.
तुमच्या नावावर असलेले सक्रिय मोबाईल कनेक्शन नियमितपणे तपासा.
जर तुम्हाला एखाद्या अनोळखी किंवा संशयास्पद मोबाईल नंबरबद्दल माहिती मिळाली, तर त्याची तक्रार करा.
ज्या मोबाईल फोनच्या IMEI मध्ये फेरफार करण्यात आला आहे, तो वापरू नका.
संशयास्पद मोबाईल डिव्हाइस खरेदी करण्यापूर्वी त्यावरील माहिती तपासा.
CLI बदलणाऱ्या संशयास्पद वेबसाइट्स किंवा ॲप्स वापरू नका.
संचार साथीच्या माध्यमातून तुमचे मोबाईल कनेक्शन आणि हँडसेट तपासा.
ज्याचा IMEI क्रमांक बदलला आहे किंवा ज्यामध्ये फेरफार केली आहे, असे मोडेम, मॉड्यूल, सिम बॉक्स किंवा इतर उपकरण वापरणे.
मोबाइल ॲप, वेबसाइट किंवा इतर कोणत्याही माध्यमातून कॉलिंग लाइन आयडेंटिटी (CLI) किंवा इतर टेलिकॉम आयडेंटिफायरमध्ये बदल करणे.
