How to avoid online fraud: कल्पना करा, सकाळी तुम्ही तुमच्या फोनवर तुमचा बँक बॅलन्स तपासता आणि पाहता की तुमचे खाते रिकामे आहे! किंवा त्याहूनही वाईट म्हणजे, तुमच्या क्रेडिट कार्डमधून हजारो रुपये खरेदी केले गेले आहेत, ज्याची तुम्हाला कल्पनाही नसते. रात्री तुमची झोप उडाली, तुमचे हृदय जलद धडधडते आणि तुमचे मन सुन्न होते.
हो, आम्ही ऑनलाइन फसवणुकीबद्दल बोलत आहोत. आणि कदाचित तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की अनेकदा आपण स्वतःच नकळत अशी चूक करतो, ज्यामुळे फसवणूक करणाऱ्यांना तुमच्या बँक खात्यापर्यंत पोहोचण्याचा थेट मार्ग मिळतो.
ती 'एक चूक' जी तुमचे बँक खाते रिकामे करू शकते?
ती एक चूक म्हणजे - तुमची गोपनीय माहिती (जसे की OTP, पिन, CVV, पासवर्ड) कोणाशीही शेअर करणे, मग तो कोणीही असो! हे ऐकून तुम्ही म्हणाल की, त्यांची गोपनीय माहिती कोण शेअर करेल? पण आजकाल, फसवणूक करणारे इतके हुशार झाले आहेत की ते तुम्हाला अडकवण्यासाठी नवीन पद्धती अवलंबतात आणि बऱ्याचदा आपण त्यांच्या गोड बोलण्याने किंवा धमक्यांनी प्रभावित होतो आणि आपली सर्वात महत्वाची माहिती त्यांना देतो.
तज्ज्ञ काय म्हणतात?
सुप्रसिद्ध सायबर सुरक्षा तज्ञ आणि सध्या डीजीपी, आयपीएस वरुण कपूर म्हणतात, 'आजकाल फसवणुकीच्या सर्वात सामान्य पद्धती म्हणजे फिशिंग आणि व्हिशिंग. यामध्ये, गुन्हेगार बँक अधिकारी, सरकारी कर्मचारी, लॉटरी जिंकण्याचे आश्वासन देणारे लोक किंवा तुमचे नातेवाईक असल्याचे भासवून तुमच्याकडून माहिती काढण्याचा प्रयत्न करतात.
कपूर पुढे म्हणतात की लोक अनेकदा भीती किंवा लोभामुळे त्यांचा ओटीपी, एटीएम पिन किंवा ऑनलाइन बँकिंग पासवर्ड देतात. त्यांना वाटते की 'बँकेकडून कॉल आला आहे' किंवा 'जर तुम्ही लॉटरी जिंकली असेल तर तुम्हाला सांगावे लागेल'. ही सर्वात मोठी चूक आहे. लक्षात ठेवा, कोणतीही बँक, आरबीआय, सरकारी विभाग किंवा विश्वसनीय संस्था कधीही फोन, एसएमएस किंवा ईमेलद्वारे तुमची गोपनीय माहिती विचारत नाही.
फसवणूक करणारे तुम्हाला कसे अडकवतात? या सर्वात सामान्य पद्धती आहेत:
बँक अधिकारी असल्याचे भासवून कॉल : तुमचे केवायसी अपडेट करणे आवश्यक आहे, तुमचे खाते ब्लॉक केले जाईल... किंवा तुमच्या खात्यात काही संशयास्पद क्रियाकलाप झाले आहेत, ओटीपी सांगा.
सरकारी योजना/अनुदानाचे आमिष: तुम्हाला प्रधानमंत्री आवास योजनेअंतर्गत लाभ मिळतील, फक्त हा ओटीपी सांगा.
लॉटरी/बक्षीसाचे आमिष: तुम्ही लाखो रुपयांची लॉटरी जिंकली आहे, फक्त हा पिन नंबर किंवा सीव्हीव्ही प्रोसेस करण्यासाठी द्या.
तांत्रिक मदतीच्या नावाखाली: तुमच्या सिस्टममध्ये एक व्हायरस आहे, आम्ही तुम्हाला ते दुरुस्त करण्यात मदत करू, फक्त हे रिमोट अॅक्सेस अॅप इन्स्टॉल करा.
फिशिंग लिंक: बनावट एसएमएस किंवा ईमेल जो बँक किंवा नामांकित कंपनीसारखा दिसतो, ज्यामध्ये एक लिंक असते. तुम्ही त्यावर क्लिक करताच आणि तुमची माहिती प्रविष्ट करताच, तो थेट फसवणूक करणाऱ्यांपर्यंत पोहोचतो.
नोकरी किंवा कर्जाचे आमिष: कमी व्याजदराने कर्ज किंवा आकर्षक नोकरीचे आमिष दाखवून प्रोसेसिंग फीच्या नावाखाली पैसे फसवणे.
ही 'एक चूक' कशी टाळायची आणि तुमचे खाते कसे सुरक्षित ठेवायचे?
आयपीएस वरुण कपूर काही महत्त्वाचा सल्ला देतात:
ओटीपी कोणालाही सांगू नका: ओटीपी म्हणजे 'वन टाइम पासवर्ड', तो फक्त एकदाच ठेवा! तो फक्त तुमच्यासाठी आहे. कोणत्याही परिस्थितीत, जरी कोणी बँक मॅनेजर असल्याचा दावा करत असला तरी, तुमचा ओटीपी, पिन, पासवर्ड किंवा सीव्हीव्ही कोणासोबतही शेअर करू नका.
अज्ञात लिंक्सवर क्लिक करू नका: संशयास्पद एसएमएस किंवा ईमेलमध्ये आलेल्या कोणत्याही लिंकवर क्लिक करू नका. जर तुम्हाला वाटत असेल की ते खरे असू शकते, तर पाठवलेल्या लिंकवरून नाही तर बँकेच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन थेट माहिती तपासा.
मजबूत पासवर्ड: तुमच्या ऑनलाइन बँकिंग, ईमेल आणि इतर खात्यांसाठी मजबूत आणि अद्वितीय पासवर्ड वापरा. त्यात अक्षरे, क्रमांक आणि विशेष वर्ण असावेत.
द्वि-घटक प्रमाणीकरण (2FA) चालू ठेवा: शक्य असेल तेथे, तुमच्या बँक खात्यासाठी आणि इतर महत्त्वाच्या खात्यांसाठी द्वि-घटक प्रमाणीकरण (जसे की OTP आणि पासवर्ड दोन्ही वापरणे) सक्षम करा.
तुमच्या बँकेशी संपर्क साधा: जर तुम्हाला कोणताही संशयास्पद कॉल, एसएमएस किंवा ईमेल आला तर तुमच्या बँकेच्या अधिकृत हेल्पलाइन नंबरवर थेट संपर्क साधा (तुमच्या पासबुकमध्ये किंवा बँकेच्या वेबसाइटवर उपलब्ध आहे). गुगलवर आढळणाऱ्या नंबरवर विश्वास ठेवू नका, ते बनावट देखील असू शकतात. गुगलवरून नंबर घेऊन अनेक लोकांची फसवणूक होत असल्याची माहिती समोर आली आहे.
सार्वजनिक वाय-फाय बद्दल सावधगिरी: सार्वजनिक वाय-फाय नेटवर्कवर ऑनलाइन बँकिंग किंवा खरेदी करणे टाळा, कारण ते असुरक्षित असू शकतात.
तुमच्या खात्यावर लक्ष ठेवा: तुमचे बँक स्टेटमेंट आणि व्यवहार नियमितपणे तपासा. जर तुम्हाला काही संशयास्पद हालचाल दिसली तर ताबडतोब तुमच्या बँकेला कळवा.
लक्षात ठेवा: तुमची आर्थिक सुरक्षा ही तुमची स्वतःची जबाबदारी आहे. थोडीशी खबरदारी आणि माहिती तुम्हाला या ऑनलाइन फसवणूक करणाऱ्यांपासून वाचवू शकते. तुमचे कष्टाचे पैसे अशा प्रकारे रिकामे होण्यापासून रोखण्यासाठी, आजपासूनच तुमची गोपनीय माहिती 'गोपनीय' ठेवण्यास सुरुवात करा!
Edited By - Priya Dixit