ऐतिहासिक आणि आदिवासी संस्कृतीचे दर्शन घडवणारी 'राजवाडी होळी'

Maharashtra Tourism : उत्तर महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्याची, विशेषतः काठी गावची होळी ऐतिहासिक आणि आदिवासी संस्कृतीचे दर्शन घडवणारी असते. ही होळी सुमारे ७००-८०० वर्षांपासून साजरी केली जाते. यात होळीचा खांब अतिशय उंच असतो.हजारो आदिवासी बांधव पारंपारिक वेशभूषेत 'पावरी' नृत्यावर रात्रभर थिरकतात.

नंदुरबार जिल्ह्याची, विशेषतः सातपुडा पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या काठी गावची होळी ही केवळ सण नसून एक अद्वितीय सांस्कृतिक सोहळा आहे. या होळीला 'राजवाडी होळी' असेही म्हणतात कारण तिला राजघराण्याचा इतिहास जोडलेला आहे.

होळीची काही खास वैशिष्ट्ये

ऐतिहासिक वारसा

काठी येथील होळीची परंपरा सुमारे ७०० ते ८०० वर्षांहून अधिक जुनी आहे. असे मानले जाते की, येथील राजघराण्याने ही होळी सुरू केली होती. आजही राजघराण्याचे वंशज या होळीचे पहिले पूजन करतात, त्यानंतरच होळी पेटवली जाते.

होळीचा उंच खांब 

काठीची उंची: या होळीसाठी जंगलातून एक अतिशय उंच (सुमारे ४० ते ५० फूट) आणि सरळ बांबू किंवा लाकूड आणले जाते.हा खांब जमिनीला न टेकवता मानवी साखळी करून गावात आणला जातो. त्यावर दागिने, नवीन कापड आणि मोराची पिसे लावून तो सजवला जातो.

पावरी नृत्य आणि पारंपारिक वेशभूषा

आदिवासी बांधवांचे 'पावरी' हे वाद्य या उत्सवाचा आत्मा आहे. पावरीच्या तालावर हजारो आदिवासी स्त्री-पुरुष रात्रभर वर्तुळाकार नृत्य करतात.

वेशभूषा: पुरुष डोक्यावर मोरपिसांचा टोप, अंगात पांढरी बंडी आणि धोतर नेसतात, तर स्त्रिया पारंपारिक चांदीचे दागिने आणि गडद रंगाची लुगडी नेसून सहभागी होतात.

होळीचा 'डांड' आणि नवस

होळी पेटल्यानंतर ती ज्या बाजूला पडते, त्यावरून येणारे वर्ष कसे असेल (पाऊस, पीक-पाणी) याचा अंदाज वर्तवला जातो. अनेक लोक आपल्या मनोकामना पूर्ण व्हाव्यात म्हणून येथे नवस बोलतात आणि तो पूर्ण झाल्यावर होळीला नारळ अर्पण करतात. 

पर्यटनासाठी महत्त्व

नंदुरबारची ही होळी पाहण्यासाठी केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर गुजरात आणि मध्य प्रदेशातूनही हजारो लोक येतात. आदिवासी संस्कृतीचे इतके शुद्ध आणि भव्य रूप क्वचितच इतर कुठे पाहायला मिळते. तसेच येथे मोठ्या प्रमाणात गर्दी असते, परंतु आदिवासी संस्कृतीत शिस्तीला खूप महत्त्व असल्याने शांततेत उत्सव पार पडतो.

'राजवाडी होळी' नंदुरबार जावे कसे?  

होळीच्या मुख्य दिवशी (पौर्णिमा) येथे सर्वात मोठा उत्सव असतो. नंदुरबार शहरापासून काठी हे गाव सुमारे ८०-९० किमी अंतरावर आहे. खाजगी वाहनाने जाणे सोयीचे ठरते.