तलवारीच्या आकाराची विहीर दातेगड पाटण सातारा; स्थापत्यशास्त्राचा अप्रतिम नमुना

Maharashtra Tourism : दातेगड किल्ला (सुंदरगड), पाटण, सातारा येथे तलवारीच्या आकाराची विहीर ही एक अनोखी आणि प्रसिद्ध वास्तुकला आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रात किंवा भारतातही अशा पद्धतीची कातळात कोरलेली तलवारीच्या आकाराची विहीर दुर्मिळच आहे. स्थापत्यशास्त्राचा हा एक अप्रतिम नमुना आहे.

सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यात असलेला दातेगड ज्याला 'सुंदरगड' म्हणूनही ओळखले जाते हा किल्ला ट्रेकर्स आणि इतिहासप्रेमींमध्ये एका अत्यंत अद्वितीय रचनेसाठी प्रसिद्ध आहे – ती म्हणजे गडावरील 'तलवारीच्या आकाराची विहीर'.

तलवारीच्या आकाराच्या विहिरीची वैशिष्ट्ये: 

ही विहीर तलवारीच्या आकारात खोदलेली आहे. सुमारे ९० फूट (किंवा २५-३० मीटर) खोल असल्याचे सांगितले जाते. ती खडकात खोदलेली पायऱ्यांसह विहीर आहे. किल्ल्याच्या पाण्याची गरज भागवण्यासाठी बांधली गेली. मराठा काळातील (किंवा त्याही पूर्वीच्या) जलव्यवस्थापनातील दुर्मिळ उदाहरण मानले जाते.  या विहिरीला वरून पाहिले असता तिचा आकार अगदी एखाद्या सरळ तलवारीसारखा दिसतो. विहिरीची लांबी आणि रुंदीचे प्रमाण अगदी तलवारीच्या पात्यासारखे आहे. विहिरीत उतरण्यासाठी ज्या पायऱ्या केल्या आहे, तो भाग तलवारीच्या 'मुठीसारखा' दिसतो, तर पाण्याचा मुख्य साठा असलेल्या भागाचा आकार तलवारीच्या 'पात्यासारखा' लांबट आहे. ही संपूर्ण विहीर एका अखंड कातळात (दगडात) खोदून तयार करण्यात आली आहे. या विहिरीतील पाणी वर्षभर टिकते, अतिशय स्वच्छ आणि पिण्यायोग्य असते. गडावर येणाऱ्या ट्रेकर्ससाठी हा पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे.

दातेगड किल्ल्याबद्दल थोडक्यात

हा किल्ला सातारा जिल्ह्यातील पाटण शहरापासून अवघ्या काही किलोमीटर अंतरावर आहे. हा किल्ला साधारण शिलाहार राजांच्या काळात बांधला गेल्याचा अंदाज आहे. पुढे तो बहमनी, आदिलशाही आणि नंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यात सामील झाला. गडाची चढाई मध्यम स्वरूपाची आहे. पायथ्याच्या गावातून गडावर जाण्यासाठी साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. तसेच तलवार विहिरीपासून जवळच खडकात कोरलेली गणपती आणि मारुतीचं मंदिर आहे. गडावरून पाटण शहर, कोयना नदीचे खोरे आणि सह्याद्रीच्या डोंगररांगांचा अतिशय सुंदर नजराणा दिसतो.

तलवारीच्या आकाराची विहीर दातेगड जावे कसे? 

एसटी बस/गाडीने: साताऱ्याहून पाटण साधारण ६० किमी आहे. पाटणमध्ये पोहोचल्यानंतर तिथून 'तांबवे' किंवा 'चाळकेवाडी' मार्गे गडाच्या पायथ्यापर्यंत जाता येते. पायथ्यापासून एक सोपी पाऊलवाट गडावर जाते. जर तुम्ही पावसाळ्यात किंवा हिवाळ्यात इथे भेट दिली, तर आजूबाजूची हिरवळ आणि धुक्यामुळे या तलवारीच्या विहिरीचे सौंदर्य आणखीनच खुलून दिसते. फोटोग्राफीसाठी हे एक उत्तम ठिकाण आहे!