शिवजयंती २०२६ च्या निमित्ताने छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या 'या' ५ किल्ल्यांचा थरारक इतिहास जाणून घ्या! हे किल्ले फक्त दगड-मातीचे नाहीत, तर स्वराज्याच्या स्थापनेतले, गनिमी काव्याचे आणि अजिंक्य शौर्याचे जिवंत साक्षीदार आहेत. महाराजांनी ३०० हून अधिक किल्ल्यांची साखळी उभी केली, पण हे ५ विशेष आहेत ज्यांचा इतिहास थरारक आहे.
१. शिवनेरी किल्ला – जन्मभूमीचा अभेद्य गड
महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी याच किल्ल्यावर झाला. हा किल्ला पुण्याजवळील जुन्नर येथे आहे. बालपणातच येथे महाराजांनी स्वराज्याचे स्वप्न पाहिले. आजही येथे 'शिवजन्मस्थान' म्हणून पूजले जाते.
थरारक बाब: मोगल आणि आदिलशाहींनी अनेकदा हल्ले केले, पण हा किल्ला कधीच पडला नाही!
२. तोरणा किल्ला – पहिला विजय, स्वराज्याची सुरुवात
वयाच्या अवघ्या १६व्या वर्षी (१६४६) महाराजांनी हा किल्ला जिंकला – हा त्यांचा पहिला मोठा विजय! पुण्यातील सर्वात उंच किल्ला (४६०३ फूट). येथूनच स्वराज्याची पायाभरणी झाली.
थरारक इतिहास: महाराजांनी मावळ्यांसोबत रात्रीच्या अंधारात चढाई करून तोरणा जिंकला. येथे त्यांनी खजिना सापडला आणि स्वराज्याचे पहिले पाऊल टाकले.
३. प्रतापगड किल्ला – अफझल खान वधाचा थरार
सातारा जिल्ह्यात महाबळेश्वरजवळ. १६५९ मध्ये अफझल खानाशी झालेल्या प्रसिद्ध भेटीत महाराजांनी 'बाघनखे'ने त्याचा वध केला आणि मग प्रतापगडाच्या लढाईत विजय मिळवला.
थरारक बाब: ही लढाई गनिमी काव्याची उत्तम उदाहरण आहे. किल्ल्यावर भवानी माता मंदिर आहे, जिथे महाराजांनी देवीची प्रार्थना केली होती. जावळीचं खोरं इतकं घनदाट होतं की तिथे "वाघाचा संचार आणि शिवरायांचा दरारा" असायचा. महाराजांनी गनिमी काव्याचा वापर करून बलाढ्य सैन्याचा पराभव कसा करावा, याचा हा जिवंत पुरावा आहे.
४. रायगड किल्ला – स्वराज्याची राजधानी आणि समाधी स्थळ
महाडजवळील हा किल्ला महाराजांची राजधानी होता. ६ जून १६७४ रोजी येथे त्यांचा भव्य राज्याभिषेक झाला – छत्रपती पदवी मिळाली. १६८० मध्ये येथेच त्यांचे देहावसान झाले.
थरारक इतिहास: औरंगजेबाने नंतर हा किल्ला जिंकला, पण मराठ्यांनी पुन्हा ताब्यात घेतला. आज येथे महाराजांची समाधी आहे – 'धरतीवरचा स्वर्ग' म्हणून ओळखला जातो. टकमक टोकाचा कडा असो वा हिरकणीचा धाडसी प्रवास, रायगडाचा प्रत्येक कोपरा शौर्याने भरलेला आहे. दुर्दैवाने, याच मातीत शिवरायांनी अखेरचा श्वास घेतला, त्यामुळे प्रत्येक शिवभक्तासाठी हे सर्वात पवित्र स्थान आहे.
५. सिंधुदुर्ग किल्ला – समुद्रातील सिंहासन
सिंधुदुर्ग (मालवण) हा भारतातील प्रमुख सागरी किल्ला. महाराजांनी १६६४ मध्ये बांधला – हा त्यांच्या नौदल शक्तीचे प्रतीक.
थरारक बाब: हा किल्ला समुद्रात उभा आहे. महाराजांनी स्वतः येथे 'हे किल्ला माझ्या आईच्या मायेने बांधला' असे म्हटले. येथे ४२ बुरुज आणि भक्कम तटबंदी आहे – शत्रूला कधीच जिंकता आला नाही! भर समुद्रात खडकावर किल्ला बांधणे हे त्याकाळी अशक्यप्राय काम होते. पण महाराजांनीहा किल्ला पूर्ण केला. आजही या किल्ल्याच्या पायात ओतलेले शिसं आणि दगड समुद्राच्या लाटांना धडक देत उभे आहेत.
हे ५ किल्ले महाराजांच्या दूरदृष्टी, शौर्य आणि स्वराज्याच्या संघर्षाचे प्रतीक आहेत. हे किल्ले युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीतही समाविष्ट आहेत.
