फक्त ४० ते ५० दिवसांत हमखास आणि नगदी उत्पन्न मिळवून देणारे पीक - मुळा!

मुळा लागवड हा कमी कालावधीत, कमी खर्चात आणि हमखास नफा मिळवून देणारा एक उत्तम बागायती व्यवसाय आहे. मुळ्याची लागवड प्रामुख्याने रब्बी हंगामात केली जाते, परंतु योग्य नियोजन केल्यास वर्षभरही याचे उत्पादन घेता येते. मुळ्याची यशस्वी लागवड करण्यासाठी खालील शास्त्रीय माहिती उपयुक्त ठरेल. 

हवामान आणि जमीन

हवामान: मुळा हे प्रामुख्याने थंड हवामानातील पीक आहे. २०°C ते २५°C तापमान मुळ्याच्या चांगल्या वाढीसाठी आणि तिखटपणा कमी राहण्यासाठी उत्तम मानले जाते. जास्त उष्णतेमुळे मुळा कडक आणि अती तिखट होतो.

जमीन: मुळ्याची मुळे जमिनीत खोलवर वाढत असल्याने, मऊ, सुपीक, भुसभुशीत आणि उत्तम निचरा होणारी मध्यम ते रेताड-लोम (काळी-कसदार) जमीन यासाठी सर्वोत्तम ठरते. कडक जमिनीत मुळ्याचा आकार वाकडा होतो.

लागवडीचा हंगाम

रब्बी हंगाम (सर्वोत्तम): सप्टेंबर ते जानेवारी (या काळात येणाऱ्या मुळ्याचा दर्जा सर्वोत्तम असतो).

खरीप हंगाम: जून ते जुलै.

उन्हाळी हंगाम: मार्च ते एप्रिल (या काळात नियमित पाण्याची गरज असते).

सुधारित जाती 

पुसा चेतकी: ही जात उन्हाळी आणि खरीप हंगामासाठी उत्तम आहे. मुळे पांढरे आणि मध्यम तिखट असतात.

जपानी व्हाईट: रब्बी हंगामासाठी सर्वोत्तम जात. मुळे लांब, पांढरे शुभ्र आणि चवदार असतात.

पुसा रेशमी: याचे मुळे लांब आणि लवकर तयार होणारे असतात.

पुसा हिमानी: हिवाळ्यात लागवडीसाठी योग्य जात.

लागवड पद्धत

पूर्वमशागत: जमीन उभी-आडवी चांगली नांगरून ढेकळे फोडून भुसभुशीत करून घ्यावी. मशागतीदरम्यान हेक्टरी १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे.

लागवड: मुळ्याची पेरणी सरी-वरंब्यावर (Ridges and Furrows) करणे सर्वात जास्त फायदेशीर ठरते, यामुळे मुळ्याची लांबी चांगली वाढते.

अंतर आणि बियाणे: दोन ओळीत ३० ते ४५ सेमी आणि दोन रोपांत १० सेमी अंतर ठेवावे. एक हेक्टर क्षेत्रासाठी अंदाजे ६ ते ८ किलो बियाणे लागते.

खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत: पेरणीच्या वेळी २५ किलो नत्र, ५० किलो स्फुरद आणि ५० किलो पालाश प्रति हेक्टरी द्यावे. पेरणीनंतर ३ आठवड्यांनी पुन्हा २५ किलो नत्राचा हप्ता द्यावा.

पाणी: पेरणी केल्याबरोबर लगेच हलके पाणी द्यावे. हिवाळ्यात ८ ते १० दिवसांनी आणि उन्हाळ्यात ५ ते ६ दिवसांच्या अंतराने नियमित पाणी द्यावे. पाण्याचा ताण पडल्यास मुळा लवकर जून आणि तिखट बनतो.

आंतरमशागत आणि काढणी

विरळणी: बियाणे उगवून आल्यावर कोंब दाट झाल्यास, १५ ते २० दिवसांनी विरळणी करून मजबूत रोपे ठेवावीत.

काढणी: मुळा पेरणीपासून साधारणपणे ४० ते ५० दिवसांत काढणीस तयार होतो. मुळा जास्त दिवस जमिनीत राहिल्यास तो जून (पोकळ) होतो. काढणीपूर्वी शेताला हलके पाणी द्यावे, जेणेकरून मुळा सहज उपटता येतो.

उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति हेक्टरी १५ ते २० टन उत्पादन सहज मिळते.

Edited By- Dhanashri Naik