शेवंतीची यशस्वी शेती: लागवड ते भरघोस उत्पादन

शेवंती ही भारतातील एक अत्यंत लोकप्रिय आणि सुंदर फुलांची शेती आहे. योग्य नियोजन आणि काळजी घेतल्यास शेवंतीच्या लागवडीतून चांगले उत्पन्न मिळवता येते.शेवंतीच्या फुलांच्या लागवडीची संपूर्ण माहिती आज आपण पाहणार आहोत. 

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: शेवंतीच्या चांगल्या वाढीसाठी थंड आणि कोरडे हवामान उपयुक्त ठरते. अति उष्णता किंवा जास्त पाऊस या पिकासाठी घातक ठरू शकतो.

जमीन: चांगल्या निचऱ्याची मध्यम ते भारी, कसदार जमीन (pH ६.५ ते ७.५) योग्य असते. पाणथळ जमिनीमध्ये झाडांची मुळे कुजण्याचा धोका असतो.

२. प्रमुख जाती

पिवळ्या रंगाच्या: राजा, इंदिरा, अप्सरा, चंद्रा.

पांढऱ्या रंगाच्या: कस्तुरी, पांढरी रेवडी, बर्फी.

लाल/गुलाबी रंगाच्या: लालपरी, शामल, नीलिमा.

३. पूर्वमशागत आणि लागवड

पूर्वमशागत: जमीन १-२ वेळा उभी-आडवी नांगरून घ्यावी. प्रति एकर १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत मातीत मिसळावे.

गादीवाफे : जमिनीचा चांगला निचरा होण्यासाठी गादीवाफे तयार करावेत.

लागवडीची वेळ: जून ते जुलै (पावसाळ्यात) किंवा ऑगस्ट महिन्यात लागवड करणे सर्वात उत्तम मानले जाते.

अंतर: दोन रोपांमध्ये ३० सेमी × ३० सेमी किंवा ४५ सेमी × ३० सेमी अंतर ठेवावे.

४. खत आणि पाणी व्यवस्थापन

पाणी: लागवडीनंतर लगेचच हलके पाणी द्यावे. पावसाळ्यात गरजेनुसार, तर हिवाळ्यात ७ ते १० दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.

खत व्यवस्थापन: 

लागवडीच्या वेळी: नत्र, स्फुरद आणि पालाश (NPK) योग्य प्रमाणात द्यावे.

लागवडीनंतर ३० ते ४५ दिवसांनी: पुन्हा हलका नत्राचा (Urea) हप्ता द्यावा.

५. महत्त्वाच्या कृती

शेंडा खुडणे : लागवडीनंतर ३ ते ४ आठवड्यांनी झाडाचा मुख्य शेंडा खुडावा. यामुळे झाडाला अधिक फांद्या फुटतात आणि फुलांचे उत्पादन वाढते.

आधार देणे: झाडाला खूप फुले आल्यावर ते कोलमडू नये म्हणून बांबूच्या काठ्यांचा किंवा सुतळीचा आधार द्यावा.

६. रोग व कीड नियंत्रण

मावा आणि थ्रिप्स : फुलांचा आणि पानांचा रस शोषतात. यांच्या नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड किंवा डायमेथोएटची फवारणी करावी.

तांबेरा आणि काळा ठिपका रोग: पावसाळ्यात पानांवर डाग पडतात. यासाठी मँकोझेब किंवा कॉपर ऑक्सिक्लोराईड ची फवारणी करावी.

७. काढणी आणि उत्पादन

काढणी: लागवडीनंतर साधारण ३ ते ४ महिन्यांत फुले तयार होतात. फुले पूर्ण उमलण्यापूर्वी (अर्धी उमललेली असताना) सकाळी किंवा संध्याकाळी तोडावीत.

उत्पादन: चांगल्या व्यवस्थापनाखाली प्रति एकर ६ ते ८ टन फुलांचे उत्पादन मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik