फायदेशीर आणि कमी कालावधीत येणारे कंदवर्गीय पीक 'बीट'

बीट हे एक अत्यंत फायदेशीर आणि कमी कालावधीत येणारे कंदवर्गीय पीक आहे. शरीरातील रक्ताचे प्रमाण वाढवण्यासाठी बीट अत्यंत गुणकारी मानले जाते, त्यामुळे बाजारपेठेत याला वर्षभर चांगली मागणी असते. आज आपण बीट लागवडीविषयी सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

हवामान आणि जमीन
हवामान: बीट हे थंड हवेतील पीक आहे. या पिकाच्या उत्तम वाढीसाठी १५°C ते २५°C तापमान पोषक असते. अति उष्ण हवामानात बीट कडक बनतात आणि त्यांचा रंग फिकट होतो.

जमीन: लागवडीसाठी मध्यम ते भारी, सुपीक आणि उत्तम निचरा असणारी जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६ ते ७ च्या दरम्यान असावा. चोपण किंवा पाणी साठून राहणाऱ्या जमिनीत बीटची लागवड करू नये.

सुधारित वाण
उत्तम उत्पादनासाठी खालील सुधारित जातींची निवड करावी:
डेट्रॉईट डार्क रेड : हा वाण भारतात अत्यंत लोकप्रिय आहे. याचे कंद गोल, गडद तांबड्या रंगाचे आणि गोड असतात.
क्रिमसन ग्लोब : हे कंद गोलाकार, मध्यम आकाराचे आणि चवीला उत्तम असतात.
इजिप्शियन फ्लॅट: हा लवकर तयार होणारा वाण असून कंद थोडे चापट गोल असतात.

लागवडीचा हंगाम आणि पद्धत
हंगाम: बीटची लागवड प्रामुख्याने रब्बी हंगामात (ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर) केली जाते. मात्र, जेथे हवामान थंड व समशीतोष्ण असते, तिथे वर्षभरात कधीही लागवड करता येते.
बियांचे प्रमाण: एक हेक्टर लागवडीसाठी साधारणपणे ७ ते ८ किलो बियाणे लागते.

लागवडीचे अंतर:
दोन ओळींमधील अंतर: ३० सेमी
दोन रोपांमधील अंतर: १० सेमी
बिया जमिनीमध्ये साधारण १.५ ते २ सेमी खोलीवर पेराव्यात.

४. खत आणि पाणी व्यवस्थापन
खत व्यवस्थापन:जमीन तयार करताना प्रति हेक्टरी १५ ते २० टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे. पेरणीच्या वेळी ६० ते ८० किलो नायट्रोजन (N), ६० किलो फॉस्फरस (P) आणि ८० किलो पोटॅश (K) प्रति हेक्टरी द्यावे. पेरणीनंतर ३० दिवसांनी पुन्हा ३० किलो नायट्रोजनचा हप्ता द्यावा.

पाणी व्यवस्थापन: बियांची उगवण होईपर्यंत जमिनीच्या गरजेनुसार हलके पाणी द्यावे. थंड हवामानात ८ ते १० दिवसांच्या अंतराने, तर उबदार हवामानात ५ ते ६ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे. जमिनीमध्ये सतत ओलावा असणे कंदांच्या वाढीसाठी आवश्यक आहे.

आंतरमशागत आणि काढणी
विरळणी : बीटचे बी बहुतांश वेळा बहु-भ्रूणीय असते, म्हणजेच एका बीपासून २ ते ३ रोपे निघतात. त्यामुळे पेरणीनंतर १५-२० दिवसांनी विरळणी करून एका ठिकाणी एकच सशक्त रोप ठेवावे.
खुरपणी: पीक सुरुवातीच्या काळात तणमुक्त ठेवणे गरजेचे आहे. गरजेनुसार १ ते २ खुरपण्या कराव्यात.

काढणी:बीट हे लागवडीपासून साधारण ६० ते ७० दिवसांत काढणीसाठी तयार होते. कंदांचा व्यास ५ ते ७ सेमी झाला की काढणी करावी. जास्त दिवस कंद जमिनीत राहिल्यास ते निबर आणि चिवट बनतात.

उत्पादन
योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति हेक्टरी साधारण २० ते २५ टन बीटाचे दर्जेदार उत्पादन मिळते. काढणीनंतर कंद स्वच्छ धुवून, पानांसह किंवा पाने कापून बाजारात विक्रीसाठी पाठवले जातात.

Edited By- Dhanashri Naik