मान्सून लांबल्याने शेतकरी चिंतेत; खरिपाच्या पेरण्या खोळंबल्या! पर्यायी पिके कोणती?

हे चित्र सध्या महाराष्ट्रातील अनेक भागांत पाहायला मिळत आहे. मान्सून लांबल्यामुळे बळीराजावर दुबार पेरणीचे संकट ओढवू नये, म्हणून कृषी खात्याने आणि तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना काही महत्त्वाचे सल्ले दिले आहेत.

या कठीण परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी, याबद्दलची महत्त्वाची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

घाईघाईने पेरणी टाळा: जोपर्यंत परिसरात किमान ७५ ते १०० मिमी चांगला पाऊस होत नाही आणि जमिनीमध्ये पुरेशी ओल निर्माण होत नाही, तोपर्यंत पेरणीची घाई करू नका.

धूळपेरणी टाळा: हवामान अंदाज अनिश्चित असेल तर धूळपेरणी करणे अंगलट येऊ शकते. यामुळे बियाणे वाया जाण्याचा धोका जास्त असतो.

बियाणे व खतांचे नियोजन: पाऊस लांबल्यास ऐनवेळी बियाणांची टंचाई भासू नये, म्हणून बियाणे आधीच आणून ठेवले असल्यास ते सुरक्षित व कोरड्या जागी ठेवा.

पाऊस जास्त लांबल्यास 'पर्यायी पीक नियोजन' (Contingency Planning)

जर जूनअखेरपर्यंत किंवा जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत पाऊस लांबला, तर मुख्य पिकांऐवजी कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांची निवड करावी लागेल. यासाठी खालील तक्ता उपयुक्त ठरेल:

पर्यायी पिके (जुलैमध्ये पेरणीसाठी):  सोयाबीन, उडीद, मूग, बाजरी

फायदे: कमी कालावधीत तयार होतात आणि कमी पाण्यात तग धरतात.

सूर्यफूल, कारळे, किंवा मका

फायदे: चारा आणि अन्नधान्य दोन्हीची गरज भागते.

काय काळजी घ्यावी?

महत्त्वाची टीप: कमी ओलाव्यावर पेरणी केल्यास बियाणे सडण्याची किंवा मोड (अंकुर) जळून जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे "उतावीळपणा नको, तर संयम हवा" हेच सध्याचे सूत्र असायला हवे.

आंतरपीक पद्धतीचा वापर करा: पाऊस अनिश्चित असताना सोयाबीन + तूर, किंवा कपाशी + मूग अशी आंतरपीक पद्धत फायदेशीर ठरते. एक पीक हातचे गेले तरी दुसरे पीक आधार देते.

हवामान अंदाजावर लक्ष ठेवा: हवामान खात्याच्या (IMD) अधिकृत अंदाजांचा रोजचा मागोवा घ्या आणि त्यानुसारच पुढील निर्णय घ्या.