महाराष्ट्रात सध्या मान्सूनच्या लहरीपणामुळे अत्यंत विरोधाभासी आणि गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली आहे. राज्याच्या एका भागात मुसळधार पाऊस आणि पूर परिस्थिती आहे, तर दुसऱ्या भागात पावसाने ओढ दिल्याने पेरण्या खोळंबल्या असून दुबार पेरणीचे संकट उभे राहिले आहे. ही परिस्थिती केवळ निसर्गाचा लहरीपणा नाही, तर बळीराजासमोरील खूप मोठे आर्थिक संकट आहे. राज्यातील या दुहेरी संकटाचे चित्र या प्रमाणे स्पष्ट होते:

१. मुसळधार पाऊस आणि पूर परिस्थिती (कोकण व पश्चिम महाराष्ट्र)
विक्रमी पाऊस: मुंबई, ठाणे, पालघर आणि कोकण किनारपट्टीच्या भागांना पावसाने झोडपून काढले आहे. जुलैच्या पहिल्याच आठवड्यात इथे सरासरीपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त पाऊस झाला.

नुकसान: अतिवृष्टीमुळे अनेक सखल भागांत पूर परिस्थिती निर्माण झाली आहे. नद्यांच्या पाणीपातळीत झपाट्याने वाढ झाल्याने शेतांमध्ये पाणी साचले असून, यामुळे नदीकाठच्या पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे.

२. पावसाची दांडी आणि दुबार पेरणीचे संकट (मराठवाडा, विदर्भ व उत्तर महाराष्ट्र)

पावसाने ओढ देणे: जून महिना कोरडा गेल्यावर जुलैच्या सुरुवातीला काही भागात पाऊस झाला. मात्र, त्यानंतर लगेचच पावसाने दडी मारली. लातूर (औसा तालुका), सोलापूर, अहमदनगर आणि विदर्भातील काही भागांत सध्या कडक ऊन आणि कोरडे वारे वाहत आहेत.

दुबार पेरणीचे सावट: ज्या शेतकऱ्यांनी सुरुवातीच्या पावसाच्या भरवशावर घाईघाईने पेरण्या केल्या होत्या, त्यांच्या जमिनीतील ओलावा आता संपत आला आहे. त्यामुळे बियाणे करपून जाण्याची भीती निर्माण झाली असून, शेतकऱ्यांवर 'दुबार पेरणी'चे (पुन्हा एकदा बियाणे आणि खते खरेदी करून पेरणी करणे) मोठे आर्थिक संकट घोंघावत आहे.

पेरण्या खोळंबल्या: कृषी विभागाने ७० ते १०० मिमी पाऊस झाल्याशिवाय पेरणी न करण्याचा सल्ला दिल्याने, अनेक जागरूक शेतकऱ्यांनी पेरण्या थांबवल्या आहेत. परिणामी, हंगामातील पेरण्या खूप लांबल्या आहेत.

कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला: जमिनीत पुरेसा ओलावा (वापसा) निर्माण झाल्याशिवाय शेतकऱ्यांनी पेरणीची घाई करू नये, जेणेकरून बियाणे वाया जाण्याचा आणि दुबार पेरणीचा खर्च टळू शकेल.

हवामान अंदाजानुसार, सध्या मुंबई आणि कोकण वगळता उर्वरित महाराष्ट्रात पावसाचा जोर काहीसा ओसरला असून उघडीप पाहायला मिळत आहे. मात्र, जुलै महिना हा शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने येत्या काळात दमदार आणि सर्वदूर पाऊस न झाल्यास पिकांच्या उत्पादनावर याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. बळीराजा सध्या याच चिंतेत आकाशाकडे डोळे लावून बसला आहे.