World Elder Abuse Awareness Day 2026 : जागतिक वृद्ध अत्याचार जागरूकता दिन

जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दुर्व्यवहार जागरूकता दिवस दरवर्षी १५ जून रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस ज्येष्ठ नागरिकांवर होणाऱ्या शारीरिक, मानसिक, भावनिक, आर्थिक किंवा लैंगिक छळ, दुर्लक्ष आणि शोषणाविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी सुरू करण्यात आला आहे. जगभरातील समाजांना वृद्धांबद्दल आदर, संरक्षण आणि त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. हे वृद्धांवरील छळ हे सार्वजनिक आरोग्य आणि मानवी हक्कांचे मुद्दे म्हणून ओळखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या योजनेचा भाग आहे.

जागतिक वृद्ध अत्याचार जागरूकता दिन दरवर्षी १५ जून रोजी जगभरात साजरा केला जातो. आज १५ जून असल्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व अधिकच विशेष आहे. हा दिवस साजरा करण्यामागील मुख्य उद्देश वृद्धांसोबत होणाऱ्या छळाविरुद्ध, अन्यायाविरुद्ध आणि त्यांच्या दुर्लक्षाविरुद्ध आवाज उठवणे आणि समाजात जागरूकता निर्माण करणे हा आहे.

इतिहास
२००६ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या पाठिंब्याने हा दिवस सुरू केला. २०११ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी याची अधिकृत मान्यता दिली.

ज्येष्ठ नागरिक छळाची वस्तुस्थिती
जगभरात ६० वर्षांवरील प्रत्येक सहा व्यक्तींपैकी एकाला छळाचा अनुभव येतो, पण बहुतेकदा तो नोंदवला जात नाही.
छळाचे प्रकार: शारीरिक, मानसिक, आर्थिक शोषण, दुर्लक्ष इ.
चिन्हे: एकटेपणा, आर्थिक बदल, आरोग्य समस्या, भीती इ.

महत्त्व
सुरुवात: संयुक्त राष्ट्रसंघाने (UN) अधिकृतपणे १५ जून २०११ रोजी या दिवसाची घोषणा केली.
उद्देश: वाढत्या वयासोबत ज्येष्ठ नागरिक अनेकदा शारीरिक, मानसिक, आर्थिक किंवा भावनिक छळाला बळी पडतात. बऱ्याचदा हा छळ त्यांच्या हक्काच्या घरातून किंवा जवळच्या लोकांकडूनच होतो. या गंभीर समस्येकडे जगाचे लक्ष वेधणे हा या दिवसाचा मुख्य हेतू आहे.

ज्येष्ठ नागरिकांच्या छळाचे प्रकार
समाजात वृद्धांचा छळ वेगवेगळ्या मार्गांनी होतो, जो थांबवणे गरजेचे आहे:
१. शारीरिक छळ: मारहाण करणे किंवा त्यांना शारीरिक इजा पोहोचवणे.
२. मानसिक किंवा भावनिक छळ: टोमणे मारणे, अपमान करणे, एकटे पाडणे किंवा धमकावणे.
३. आर्थिक फसवणूक: त्यांच्या संमतीशिवाय त्यांची मालमत्ता, पेन्शन किंवा पैसे बळकावणे.
४. दुर्लक्ष : त्यांना वेळेवर अन्न, औषधे, वैद्यकीय मदत किंवा आवश्यक काळजी न देणे.

आपली जबाबदारी काय आहे?
आपल्या घरातील आणि समाजातील वृद्धांना सुरक्षित आणि आदरयुक्त जीवन देणे ही आपली सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे:
संवाद साधा: त्यांच्याशी रोज थोडा वेळ बोलल्यास त्यांचे मानसिक आरोग्य उत्तम राहते आणि त्यांना एकटेपणा जाणवत नाही.
हक्कांची जाणीव करून द्या: ज्येष्ठ नागरिकांसाठी असणारे कायदे आणि सरकारी योजनांची त्यांना माहिती द्या.
मदत करा: जर तुमच्या आजूबाजूला कोणत्याही वृद्धावर अन्याय होत असल्याचे दिसले, तर त्वरित आवाज उठवा किंवा संबंधित संस्थांशी संपर्क साधा.

"ज्येष्ठ नागरिक हे आपल्या समाजाचा पाया आणि अनुभवांचा ठेवा आहेत. त्यांचा आदर करणे हे आपले कर्तव्य नाही, तर संस्कार आहे."

आज हा दिवस साजरा करताना वृद्धांचा सन्मान करणे आणि त्यांना सुरक्षित, आदरपूर्ण वातावरण देण्यासाठी प्रत्येकाने पाऊले उचलावीत.

२०२६ ची थीम
जागरूकतेपलीकडे: ज्येष्ठ नागरिक छळ प्रतिबंध प्रभावी करणे. यावर्षी संयुक्त राष्ट्रांच्या मुख्यालयात विशेष कार्यक्रम आयोजित केला जात आहे.

Edited By- Dhanashri Naik