कल्पना करा की गहू, तांदूळ आणि डाळी एकाच मशीनमधून वितरित केल्या गेल्या तर, जसे तुम्ही बँकेच्या एटीएममधून पैसे काढता! आता ते वास्तवात आले आहे. गुजरातमधील गांधीनगरमध्ये गृहमंत्री अमित शाह यांनी एक हाय-टेक प्रणाली सुरू केली जिथे डिजिटल चलन (सीबीडीसी) आणि 'अन्नपूर्ती' मशीन एकत्रितपणे गरिबांना थेट हक्क पोहोचवतील. हे केवळ रेशन वितरण नाही तर भ्रष्टाचाराविरुद्ध 'डिजिटल स्ट्राइक' आहे.
गांधीनगरमध्ये या योजनेचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू झाला आहे. पुढील ३-४ वर्षांत ती देशभरात राबविण्याचे उद्दिष्ट आहे. या मशीनमधून केवळ गहू आणि तांदूळच नाही तर १ किलो तूर डाळ, हरभरा, मीठ आणि साखर देखील वितरित केली जाईल. आधार-आधारित बायोमेट्रिक्स आणि डिजिटल चलनाचा वापर धान्य चोरी आणि मध्यस्थांची भूमिका पूर्णपणे काढून टाकेल.
सीबीडीसी-आधारित पीडीएस म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, CBDC (सेंट्रल बँक डिजिटल करन्सी) आधारित पीडीएस ही सरकारच्या रेशन वितरण प्रणाली आणि डिजिटल चलनाचे आधुनिक मिश्रण आहे. ते रोख किंवा कागदी स्लिपऐवजी पूर्णपणे डिजिटल आणि सुरक्षित व्यवहारांवर अवलंबून असते. हे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) द्वारे जारी केलेले "डिजिटल रुपया" आहे. त्याचे मूल्य भौतिक नोटेसारखेच आहे, परंतु ते तुमच्या फोन किंवा कार्डवरील डिजिटल वॉलेटमध्ये राहते.
पीडीएससह हे कसे कार्य करते?
पारंपारिक रेशन सिस्टममध्ये अनेकदा धान्य चोरी किंवा रेकॉर्ड फेरफारच्या तक्रारी येत असत. या नवीन मॉडेलमध्ये, लाभार्थ्यांना त्यांच्या मोबाइल फोनवर किंवा त्यांच्या आधार-लिंक्ड खात्यात डिजिटल ई-रुपी व्हाउचर मिळेल. जेव्हा ते रेशन दुकानाला भेट देतात तेव्हा ते या डिजिटल चलनाचा वापर करून पैसे देतील. हे पैसे सरकार/एजन्सीकडून थेट डिजिटल स्वरूपात रेशन दुकान मालकाकडे हस्तांतरित केले जातील. कोणतेही रोख व्यवहार होणार नाहीत.
'अन्नपूर्ती' धान्य एटीएमची भूमिका
ही प्रणाली अधिक पारदर्शक करण्यासाठी, 'अन्नपूर्ती' मशीन (धान्य एटीएम) बसवण्यात आली आहे. लाभार्थी त्यांच्या बायोमेट्रिक अंगठ्याचा ठसा नोंदवेल. ही प्रणाली त्यांना मिळणाऱ्या धान्याची मात्रा निश्चित करेल. मशीन आपोआप निर्दिष्ट प्रमाणात गहू, तांदूळ किंवा डाळी वितरित करेल. मागील बाजूस बसवलेल्या CBDC प्रणालीमधून देयक आपोआप कापले जाईल.
Edited By- Dhanashri Naik
