मान्सून लांबणीवर! ७ राज्यांत पारा ४० पार; जाणून घ्या पाऊस कधी पडणार?

"तुमच्या शहरातून मान्सून अचानक गायब झाला आहे का? १५ दिवसांत १९ राज्यांमध्ये पसरलेला मान्सून ८ जूनपासून तेलंगणामध्ये का अडकला आहे? तुमचा पाऊस रोखून धरणाऱ्या आकाशातील ५ 'खलनायक' प्रणालींबद्दल जाणून घ्या!"

जूनच्या सुरुवातीला मान्सूनच्या प्रगतीने देशभरात आशा निर्माण केल्या होत्या, परंतु गेल्या ११ दिवसांपासून मान्सूनचा वेग मंदावल्याने अनेक राज्ये त्रस्त झाली आहेत. मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, बिहार आणि राजस्थानसह सात प्रमुख राज्ये सध्या पावसाच्या एका थेंबासाठीही तळमळत आहेत. परिस्थिती अशी आहे की या राज्यांमधील अनेक शहरांमध्ये पारा ४०°C पर्यंत पोहोचला आहे आणि सरासरीपेक्षा ६०% पर्यंत कमी पावसाची नोंद झाली आहे.

बांदामध्ये तापमान ४३.२°C च्या पार: देशभरातील या शहरांमध्ये तीव्र उष्णतेची लाट

हवामान विभागाच्या (IMD) ताज्या आकडेवारीनुसार, बुधवारी देशातील सर्वाधिक तापमान उत्तर प्रदेशातील बांदा येथे ४३.२°C नोंदवले गेले. इतर राज्यांतील प्रमुख शहरांमध्येही उष्णतेच्या लाटेने थैमान घातले आहे:

ओडिशा (बौध): ४२.८°C

महाराष्ट्र (ब्रह्मपुरी): ४२.३°C

झारखंड (दालटनगंज): ४२°C

छत्तीसगड (बिलासपूर): ४१.६°C

बिहार (छपरा): ४१.६°C

मध्य प्रदेश (खजुराहो): ४१.४°C

मान्सून का अडकला आहे? या आहेत ५ प्रणाली ज्यांनी चिंता वाढवली आहे (वैज्ञानिक विश्लेषण)

हवामानशास्त्रज्ञांच्या मते, मान्सून गेल्या ११ दिवसांपासून तेलंगणामध्ये अडकून पडला आहे आणि पुढे सरकू शकत नाही. याचे मुख्य कारण म्हणजे पाच वेगवेगळ्या हवामान प्रणाली एकाच वेळी सक्रिय झाल्या आहेत, ज्यामुळे मान्सूनला पुढे सरकण्यास अडथळा येत आहे:

अरबी समुद्रातून आर्द्रतेचा अभाव: सध्या, अरबी समुद्रातून येणारे जोरदार, दमट वारे मैदानी प्रदेशापर्यंत पोहोचू शकत नाहीत.

ढगांची स्थिरता: दक्षिण भारतातून मान्सूनच्या ढगांची उत्तरेकडील हालचाल पूर्णपणे थांबली आहे.

कमकुवत व्यापारी वारे: मान्सूनच्या वाऱ्यांना पुढे ढकलणारे वारे कमकुवत झाले आहेत.

प्रति-चक्रीवादळी अभिसरण: मध्य भारतावरील प्रति-चक्रीवादळी प्रणालीमुळे वारे स्थिर होत आहेत, ज्यामुळे ढग तयार होण्यास अडथळा येत आहे.

स्थानिक उष्णतेच्या कमी दाबाचे क्षेत्र कमकुवत होणे: मान्सूनला उत्तर भारतात खेचण्यासाठी आवश्यक असलेले तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र योग्यरित्या विकसित झालेले नाही.

१ ते १८ जूनची आकडेवारी: महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती

हवामान विभागाच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, १ ते १८ जून दरम्यान संपूर्ण देशात सरासरीपेक्षा ३८% कमी पावसाची नोंद झाली. या आकडेवारीनुसार, पश्चिम भारतात सर्वाधिक पाऊस झाला:

गुजरात: येथे ७९% पावसाची सर्वाधिक तूट नोंदवली गेली.

महाराष्ट्र: या राज्यातही परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक असून, सरासरीपेक्षा ७८% कमी पाऊस झाला आहे.

शेतकऱ्यांसाठी कृषी तज्ञांचा सल्ला

पुसा कृषी विज्ञान संस्थेच्या तज्ञांनी खरीप पिके आणि भाताची रोपवाटिका तयार करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत:

सिंचन व्यवस्थापन: ज्या शेतकऱ्यांनी भाताची रोपवाटिका लावली आहे, त्यांनी तीव्र सूर्यप्रकाशामुळे पाणी उकळून रोपे खराब होऊ नयेत म्हणून फक्त संध्याकाळी हलके पाणी द्यावे.

पेरणीची घाई करू नका: तुमच्या परिसरात किमान ५० ते ६० मिमी पाऊस झाल्याशिवाय भाताची पुनर्लागवड किंवा इतर पिकांची थेट पेरणी प्राथमिक शेतात करणे टाळा.

ओलावा संवर्धन: सूर्यप्रकाशामुळे जमिनीतील ओलावा लवकर बाष्पीभवन होऊ नये म्हणून शेतांमध्ये सेंद्रिय आच्छादनाचा (उदा. गवत किंवा पेंढा) वापर करा.

मान्सून कधी पुढे सरकेल?

हवामानशास्त्रज्ञांच्या अंदाजानुसार, पुढील ३ ते ४ दिवसांत बंगालच्या उपसागरात एक नवीन चक्रीवादळ प्रणाली सक्रिय होऊ शकते, ज्यामुळे तेलंगणामध्ये थांबलेला मान्सून पुन्हा सक्रिय होईल. २२ जूननंतर मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि बिहारमधील लोकांना काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.