पितृपक्षात कोणते पदार्थ बनवावे ज्याने पितृ तृप्त होतात? असे असावे पितरांसाठी ताट

पितृपक्षात पितरांचे स्मरण करून त्यांच्या आत्मशांतीसाठी नैवेद्य दाखवणे अत्यंत पवित्र मानले जाते. शास्त्रानुसार पितर हे अन्नाच्या सुवासाने आणि भावाने तृप्त होतात. त्यामुळे पितृपक्षाच्या दिवशी (श्राद्ध किंवा महालयाच्या दिवशी) पितरांच्या ताटात सात्विक, पारंपरिक आणि पितरांना प्रिय असणारे पदार्थ बनवले जातात. पितरांना तृप्त करणारे पदार्थ आणि पितरांच्या ताटाची (नैवेद्याची) रचना खालीलप्रमाणे सविस्तर मांडली आहे.

पितृपक्षात कोणते पदार्थ बनवावे? (पितरांचे प्रिय पदार्थ)

पितृपक्षातील स्वयंपाक पूर्णपणे सात्विक असावा. यामध्ये कांदा, लसूण, उग्र वास असणारे किंवा आंबवलेले पदार्थ पूर्णपणे वर्ज्य असतात.

मुख्य पदार्थ

खीर: तांदूळ आणि दुधापासून बनवलेली खीर पितरांना अत्यंत प्रिय मानली जाते, यामुळे ते लवकर तृप्त होतात.

गोड पदार्थ: मध, साखर किंवा गूळयुक्त गोड पकवान.

पुरी किंवा पोळी: शुद्ध तुपात बनवलेल्या पुऱ्या किंवा चपात्या.

दाल/सब्जी: मूग किंवा उडद डाळ, तसेच लौकी (दुधी भोपळा), लाल भोपळा, तोरी (दोडका), पडवळ किंवा कच्चे केळी यांसारख्या मौसमी भाज्या.

अळूची भाजी व अळूवड्या: पितृपक्षाच्या नैवेद्यात अळूच्या पानांची भाजी किंवा वडीला विशेष महत्त्व आहे.

कारल्याची भाजी: काही ठिकाणी पितृदोषाच्या शमनासाठी कारल्याची लहानशी फोडणी दिलेली भाजी ताटात वाढली जाते.

भात: मुगाच्या किंवा तुरीच्या डाळीचे वरण आणि भात. पितरांच्या ताटात साधे, तुपाची धार दिलेले वरण आणि भात मुख्य केंद्रस्थानी असते. 

कढी (ताकाची सात्विक कढी): बेसनाचे गोळे किंवा भजी घालून केलेली ताकाची कढी पितृपक्षाच्या जेवणाची शोभा वाढवते.

उडदाच्या डाळीचे वडे : पितृपक्षात उडीद डाळीला विशेष महत्त्व आहे. उडीद डाळीचे भजी किंवा वडे ताटात नक्की असावेत.

शुद्ध तूप आणि तीळ: स्वयंपाकात व नैवेद्याच्या भातावर साजूक तूप असावे. तसेच श्राद्ध कर्मात काळ्या तिळाचा (तिळोदक) वापर केला जातो.

काकडी किंवा कोशिंबीर: लिंबू पिळून केलेली साधी काकडीची कोशिंबीर.

कसे असावे पितरांसाठीचे ताट? (ताट वाढण्याची योग्य पद्धत)

पितरांना नैवेद्य दाखवताना किंवा पितृपक्षाचे भोजन वाढताना ताट अत्यंत रेखीव आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने वाढले पाहिजे.

ताट वाढण्याची रचना:

केळीचे पान किंवा पितळी/चांदीचे ताट: नैवेद्य शक्यतो केळीच्या पानावर किंवा चांदी-पितळेच्या ताटात द्यावा. (प्लास्टिक किंवा स्टीलचे भांडे टाळावे).

डावी बाजू (तोंडी लावणे): ताटाच्या डाव्या बाजूला मीठ, लिंबू, काकडीची कोशिंबीर, आणि चटणी वाढावी. त्यापुढे अळूवडी, उडीद डाळीचे भजी/वडे आणि इतर तलेले पदार्थ वाढावे.

उजवी बाजू (भाज्या): ताटाच्या उजव्या बाजूला गवारीची भाजी, भोपळ्याची भाजी आणि अळूची भाजी वाढावी.

मध्यभाग (मुख्य अन्न):पानाचा मध्यभाग मुख्य अन्नासाठी असतो. मध्यभागी भाताची मुद ठेवावी. भातावर गरम साजूक वरण घालून त्यावर साजूक तुपाची धार सोडावी. भाताच्या एका बाजूला ताकाची सात्विक कढी किंवा रस्सा भाजी वाढावी.

वरची बाजू (गोड पदार्थ): ताटाच्या वरच्या मध्यभागी वाटीत गरम खीर किंवा पुरण ठेवावे. खिरीच्या बाजूला गरमागरम पुर्या ठेवाव्यात.

पितरांना नैवेद्य दाखवताना घ्यावयाची काळजी (काही नियम)

काकबली (वळस/कावळ्याचा घास): ताट वाढून झाल्यावर मुख्य ताटातून ५ लहान घास (पंचबळी) काढून ते कावळा, गाय, कुत्रे, देव आणि मुंग्या यांच्यासाठी बाजूला काढावेत.

कांदा, लसूण व हिंग टाळा: नैवेद्याच्या स्वयंपाकात कांदा, लसूण किंवा जास्त तीव्र मसाले वापरू नयेत.

पंचतत्व/उपयुक्त वस्तू: अन्नात काळे तीळ, कुश, गंगाजल आणि तुपाचा वापर आवर्जून करावा.

गायीचे दूध व तूप: खिरीसाठी व वरणावर घालण्यासाठी शक्यतो गाईचे दूध व साजूक तुपाचाच वापर करावा.

प्रसन्न मन आणि स्वच्छता: स्वयंपाक पूर्ण स्वच्छतेने, स्नानानंतर आणि प्रसन्न मनाने करावा. स्वयंपाक करताना मुखातून 'ॐ पितृदेवताभ्यो नमः' किंवा पितरांचे स्मरण चालू ठेवावे.

त्याचबरोबर, ज्या मृत व्यक्तीचे श्राद्ध किंवा वाढदिवस/तिथी असेल, त्यांना त्यांच्या हयातीत जो पदार्थ सर्वाधिक आवडत असे, तो पदार्थ देखील प्रेमाने नैवेद्यात बनवावा. तयार केलेले भोजन प्रथम गाय, कुत्र्या, व कावळ्याला वाढून नंतर ब्राह्मणांना व गरिबांना दान करावे. अशा प्रकारे श्रद्धेने आणि सात्विकतेने बनवलेले अन्न पितरांना अर्पण केल्यास पितर पूर्णपणे तृप्त होतात आणि कुटुंबाला सुख, समृद्धी व शांतीचा आशीर्वाद देतात.