Publish Date: Tue, 15 Sep 2026 (21:30 IST)
Updated Date: Tue, 15 Sep 2026 (21:10 IST)
योगाची आठ अंगे आहेत: यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी. आसनांचा सराव करण्यासाठी, ती शिकली पाहिजेत. प्राणायाम खूप सोपा आहे. प्राणायामामध्ये रेचक, पूरक आणि कुंभक या तीन प्रक्रियांचा समावेश होतो. केवळ या तीन प्रक्रियांद्वारे परिपूर्ण आरोग्य प्राप्त केले जाऊ शकते. येथे आपण रेचकाची फक्त एक पद्धत शिकणार आहोत, जी शरीरातील विषारी द्रव्ये बाहेर टाकून शरीर तंदुरुस्त ठेवेल.
रेचक वापरण्यापूर्वी, खालील खबरदारी घेणे आवश्यक आहे: अनावश्यक चिंता, वादविवाद, नशा, चवीची लालसा, अनियमित खाणे, गुटखा, पाऊच, तंबाखू आणि सिगारेट, तसेच चहा, कॉफी, दूध, शीतपेये, मैदा, वांगी, समोसे, कचोऱ्या, पोहे, पिझ्झा, बर्गर इत्यादी टाळा. हे सर्व शरीरासाठी हानिकारक आहे.
आता रेचक क्रिया करा:
फक्त १० मिनिटांसाठी, श्वास आत घेण्याचा आणि बाहेर सोडण्याचा एक जोरदार प्रवाह तयार करा. असा प्रवाह जो तुमचे शरीर आणि मन हादरवून टाकेल.
२. मग किंचाळा, ओरडा, नाचा, गा, रडा, उड्या मारा आणि हसा. ही एक भावनाविरेचनाची प्रक्रिया आहे. हे केल्यानंतर, १० मिनिटे ध्यान करा.
फायदे : यामुळे सर्व तणाव दूर होतो. शरीरातील अनावश्यक चरबी कमी होऊन शरीर तंदुरुस्त राहते. शरीरातील प्रदूषित हवा आणि अशुद्धता दूर झाल्यामुळे चेहऱ्यावर आणि शरीरावर तेज वाढते. या पद्धतीचे इतरही अनेक फायदे आहेत. यामुळे आरोग्य सुधारते.
खबरदारी: जर तुम्हाला दम्यासारखा फुफ्फुसांचा आजार असेल, तर हा व्यायाम टाळा. तसेच, डोकेदुखीचा त्रास असल्यास हा व्यायाम टाळा. गंभीर आजार असल्यास हा व्यायाम टाळा. दोन मिनिटांनी सुरुवात करा आणि नंतर १० मिनिटे सुरू ठेवा.
हे सुद्धा वाचा:
योगामध्ये श्वास घेणे आणि सोडणे हे व्यायाम अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. आपण प्रत्येक क्षणी श्वास घेणे आणि सोडणे हे व्यायाम करतो. श्वास घेणे म्हणजे श्वास घेणे आणि श्वास सोडणे म्हणजे श्वास सोडणे. आपण जन्मापासून मृत्यूपर्यंत हे व्यायाम करत राहतो. श्वास घेणे आणि सोडणे यांच्यामध्ये आपण क्षणभर थांबतो. या थांबण्याला कुंभक म्हणतात. जेव्हा आपण श्वास घेतो आणि थांबतो, तेव्हा त्याला आंतरिक कुंभक म्हणतात आणि जेव्हा आपण श्वास सोडतो, तेव्हा त्याला बाह्य कुंभक म्हणतात.
आता, जाणीवपूर्वक श्वास बाहेर सोडा आणि आत घ्या. श्वास बाहेर सोडताना, शक्य तितका वेळ श्वास रोखून धरा, आणि नंतर तो रोखून धरणे कठीण होईपर्यंत पुन्हा रोखून धरा. त्यानंतर, श्वास आत घेणे पूर्ण होईपर्यंत सुरू ठेवा आणि मग शक्य तितके आरामात श्वास रोखून धरा. याच पद्धतीने श्वास आत घेणे, बाहेर सोडणे आणि कुंभकाचा सराव करा.
आता उच्छ्वासावर लक्ष केंद्रित करा: श्वास घेणे, उच्छ्वास आणि कुंभकाचा सखोल सराव केल्यानंतर, फक्त उच्छ्वास करा. उच्छ्वासाच्या या प्रक्रियेला कपालभाती प्राणायाम म्हणतात, आणि जेव्हा तो थोड्या वेगाने केला जातो, तेव्हा त्याला कपालभाती प्राणायाम म्हणतात.
यामुळे तुमचे शरीर, मन आणि आत्मा ताजेतवाने होतील. हे निरोगी शरीर राखण्यास सक्षम आहे. तथापि, याचा सराव केवळ योग साधकाचा सल्ला घेतल्यानंतरच केला पाहिजे.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.