Publish Date: Tue, 18 Aug 2026 (16:40 IST)
Updated Date: Tue, 18 Aug 2026 (16:46 IST)
India Tourism : महादेवाचा प्रिय श्रावण महिना सुरू झाला आहे. त्यामुळे काशी या शिवनगरीत आणि जगभरातील भगवान शिवाच्या भक्तांमध्ये उत्साहाचे वातावरण आहे. काशीमध्ये भगवान शिवाला समर्पित अनेक मंदिरे आहे. केदार घाटाजवळ असलेले गौरी केदारेश्वर हे त्यापैकी एक उल्लेखनीय मंदिर आहे, जिथे शिवलिंग दोन भागांमध्ये विभागलेले आहे. एक भाग भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांचे प्रतिनिधित्व करतो, तर दुसरा भाग भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांचे प्रतिनिधित्व करतो. चला, मंदिराची वैशिष्ट्ये आणि गुणधर्मांबद्दल जाणून घेऊया.....
गौरी केदारेश्वर मंदिरातील नैवेद्याचे महत्त्व
काशीतील गौरी केदारेश्वर मंदिरात 'खिचडी' अर्पण करण्यालाही विशेष महत्त्व आहे. हे मंदिर भगवान शिवाच्या अतुलनीय कृपेचे प्रतीक आहे. हे मंदिर स्वयंभू शिवलिंगाच्या अद्वितीय रचनेसाठी आणि खिचडी अर्पणाच्या वैभवासाठीही ओळखले जाते. शिवरात्री, श्रावण महिना, सोमवार आणि इतर दिवशी भाविकांची प्रचंड गर्दी मंदिरात होते.
गंगा दाराशी येते
भाविकांसोबतच, श्रावण महिन्यात गंगा मातादेखील बाबांच्या दाराशी येते. भाविक "गौरी केदारेश्वराभ्याम नमः" सोबत "हर हर महादेव" चा जयघोष करतात.
शिवलिंग दोन भागांत विभागलेले
गौरी केदारेश्वर मंदिरातील शिवलिंग त्याच्या रचनेत अद्वितीय आहे. ते दोन भागांत विभागलेले आहे, एक भाग भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांचे, तर दुसरा भाग भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांचे प्रतिनिधित्व करतो. हरिहर आणि शिव-शक्तीच्या या रूपाच्या वैभवाचे वर्णन शिवपुराणात केले आहे. असे मानले जाते की या शिवलिंगाचे दर्शन भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते. मंदिराची पूजा पद्धत देखील इतर शिव मंदिरांपेक्षा वेगळी आहे. येथे, ब्राह्मण न शिवलेले कपडे घालून दिवसातून चार वेळा आरती करतात. स्वयंभू शिवलिंगाला दूध, बेलपत्र, गंगाजल आणि खिचडी अर्पण करणे ही एक विशेष परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, भगवान शिव स्वतः खिचडीचा नैवेद्य स्वीकारण्यासाठी या मंदिरात येतात. या मंदिराशी निगडित पौराणिक कथा मंधाता ऋषींची भक्ती जिवंत करते.
गौरी केदारेश्वर मंदिराची कथा
शिवपुराणानुसार, मंधाता ऋषी दररोज भगवान शिव आणि देवी पार्वतीला खिचडी अर्पण करण्यासाठी हिमालयात जात असत. एकदा, ते आजारी पडल्यामुळे हिमालयात जाऊ शकले नाहीत आणि दुःखी होऊन त्यांनी भगवान शिवाची प्रार्थना केली. त्यांच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन, गौरी केदारेश्वर काशीमध्ये प्रकट झाले. भगवान शिवाने स्वतः ती खिचडी ग्रहण केली आणि उरलेली खिचडी ऋषींच्या पाहुण्यांना व स्वतः मंधाता ऋषींना खाऊ घातली. यानंतर, भगवान शिवाने घोषित केले की त्यांचे हे रूप काशीमध्येच वास करेल. त्यांनी त्या खिचडीचे दोन भागांत विभागलेल्या एका पाषाण शिवलिंगात रूपांतर केले.
या शिवलिंगाची पूजा चार युगांमध्ये केली जाईल
शिवपुराणानुसार, या शिवलिंगाची पूजा चार युगांमध्ये चार रूपांत केली जाईल: सत्ययुगात नऊ रत्ने, त्रेतायुगात सुवर्ण, द्वापरयुगात रौप्य आणि कलियुगात पाषाण. हे शिवलिंग अन्नपूर्णा मातेचेही प्रतीक आहे, जी आपल्या भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik