Guru Purnima 2026: गुरु पौर्णिमेला गुरुंची पूजा कशी करावी? जाणून घ्या पूजेची योग्य पद्धत, शुभ मुहूर्त आणि महत्त्व

भारतीय संस्कृतीत गुरूला देवापेक्षाही वरचे स्थान दिले गेले आहे, कारण गुरुच आपल्याला अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेतात. आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला 'गुरु पौर्णिमा' किंवा 'व्यास पौर्णिमा' म्हणून साजरे केले जाते. या दिवशी महाभारताचे रचयिता महर्षी वेदव्यास यांचा जन्म झाला होता.

 वर्ष २०२६ मधील गुरु पौर्णिमेची तारीख, शुभ मुहूर्त, पूजा पद्धत आणि तिचे महत्त्व याबद्दलची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे.

गुरु पौर्णिमा २०२६: तारीख आणि शुभ मुहूर्त

यंदा आषाढ पौर्णिमा तिथी दोन दिवसांवर येत असल्यामुळे व्रत आणि पूजेच्या वेळेबाबत पंचांगानुसार खालीलप्रमाणे मुहूर्त निश्चित करण्यात आला आहे:

गुरु पौर्णिमा तारीख: २९ जुलै २०२६ (बुधवार)

पौर्णिमा तिथी सुरू: २८ जुलै २०२६ रोजी संध्याकाळी ०६:१८ वाजता

पौर्णिमा तिथी समाप्त: २९ जुलै २०२६ रोजी रात्री ०८:०५ वाजता

टीप: उदयतिथीनुसार (सूर्योदयाच्या वेळची तिथी) गुरु पौर्णिमेचा मुख्य उत्सव आणि गुरुपूजा २९ जुलै २०२६, बुधवार रोजीच केली जाईल. या दिवशी संपूर्ण सूर्यप्रकाशाच्या वेळात पूजा करणे शुभ मानले जाते, विशेषतः सकाळी ०५:४० ते दुपारी १२:०० या वेळेत पूजा करणे उत्तम राहील.

गुरु पौर्णिमेचे महत्त्व

'गु' म्हणजे अंधार आणि 'रु' म्हणजे तो अंधार दूर करणारा. आपल्या आयुष्यातील अज्ञान, अहंकार नष्ट करून सन्मार्ग दाखवणाऱ्या गुरूंबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे.

व्यास जयंती: महर्षी वेदव्यास यांनी चार वेदांचे संपादन केले आणि १८ पुराणांची रचना केली. त्यामुळे त्यांना आद्यगुरू मानले जाते.

अध्यात्माची सुरुवात: अध्यात्मिक प्रगतीसाठी गुरूंचे आशीर्वाद आवश्यक असतात. या दिवशी गुरूंचे ध्यान केल्याने मानसिक शांतता आणि बुद्धी प्राप्त होते.

सर्व मार्गदर्शकांचा सन्मान: केवळ आध्यात्मिक गुरुच नव्हे, तर आपल्याला जीवन जगण्याची कला शिकवणारे आई-वडील, शिक्षक आणि मार्गदर्शक या सर्वांचा सन्मान या दिवशी केला जातो.

गुरु पूजेची योग्य पद्धत

जर तुमचे गुरु प्रत्यक्ष उपस्थित असतील, तर त्यांच्या चरणांचे पूजन करावे. जर ते दूर असतील किंवा या जगात नसतील, तर त्यांच्या प्रतिमेची (फोटोंची) किंवा आद्यगुरु व्यास ऋषींच्या प्रतिमेची पूजा पुढील पद्धतीने करावी:

स्नान आणि संकल्प:

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्वच्छ स्नान करावे. त्यानंतर देवघरात जाऊन स्वच्छ कपडे परिधान करून पूजेचा संकल्प करावा.

पूजेची जागा आणि मांडणी:

ईशान्य किंवा पूर्व दिशा.एक स्वच्छ पाट किंवा चौरंग मांडावा. त्यावर पांढरे किंवा पिवळे वस्त्र अंथरावे. त्यावर गुरु किंवा महर्षी व्यासांची प्रतिमा किंवा फोटो स्थापित करावा.

चरण वंदन आणि अभिषेक:

गुरु प्रत्यक्ष असल्यास त्यांच्या चरणांवर पाणी व दूध अर्पण करून चरण धुवावेत (चरणस्पर्श करावा) आणि कापडाने पुसावेत. प्रतिमेची पूजा करत असल्यास फुलाने पाणी आणि पंचामृताचे शिंतोडे उडवावेत.

गंध, अक्षता आणि वस्त्र अर्पण:

गुरूंना किंवा त्यांच्या प्रतिमेला चंदन, हळद-कुंकू आणि अक्षता लावाव्यात. पिवळ्या रंगाची फुले किंवा हार अर्पण करावा. तसेच नवीन वस्त्र किंवा उपरणे (शाल) अर्पण करावी.

भोग आणि आरती:

धूप-दीप ओवाळावा. गुरूंना आवडणारा गोड पदार्थ किंवा पेढे, फळे यांचा नैवेद्य (भोग) दाखवावा. त्यानंतर कापूर लावून गुरूंची आरती करावी.

गुरु मंत्र

पूजेदरम्यान किंवा पूजेनंतर शांत चित्ताने बसून खालील प्रसिद्ध गुरु मंत्राचा जप करावा:

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः।

गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः॥

पूजेच्या शेवटी गुरूंना दक्षिणा देऊन त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत आणि आपल्या हातून घडलेल्या चुकांची क्षमा मागावी.