लघुभागवत - उपसंहार

आतां कथितों संक्षिप्तीं । कृष्णावतारसमाप्ती ।

अत्युच्च उत्कर्षाची प्राप्ती । तेचि उत्पत्ति र्‍हासाची ॥१॥

अति उंच केळ वाढे । फलभारें मध्येंचि मोडे ।

तैसा कुटुंबानाश घडे । वैभव पावतां शिखरासी ॥२॥

यौवन आणि अविवेकता । विपुल संपत्ति थोर सत्ता ।

द्यूत मद्य व्यसन अवस्था । मनुष्यनाशासी कारण ॥३॥

यांतूनि जरी प्राप्त एक । तरीही तें अनर्थमूलक ।

सर्वचि साध्य असतां नि:शंक । मरणप्राय दु:ख तें ॥४॥

द्यूत खेळले पांडव । हारविलें राज्य सर्व ।

मद्यानें गुंगले यादव । नामशेष जाहले ॥५॥

तें अद्भुत कथानक । असे परम शोकजनक ।

विनाशकाळीं आत्मघातक । बुध्दि उपजे मनुजातें ॥६॥

एकदां सारे यदुबालक । करावया क्रीडा कौतुक ।

पिंडारक नामें क्षेत्र एक । तेथें सहज पातले ॥७॥

खेळता खेळतां बहुत खेळ । सांब नामें होता एक बाळ ।

त्यासी गर्भिणीचें सोंग ओंगळ । दिधलें कौतुकें सकळांनीं ॥८॥

तेथें तपस्वी सन्निध एक । त्यासी भविष्य पुसती बालक ।

सांगा पुत्र कीं कन्या सूचक । गर्भ असे या स्त्रीचा ॥९॥

केवळ करावया चेष्टा । प्रश्न केला त्या ऋषिश्रेष्ठ ।

येरु वदे तुम्हां उध्दटां । शासन केलें पाहिजे ॥१०॥

कोपें वदे ही प्रसवेल मुसळ । जें  कलहाग्रीची पेटवील ज्वाळ ।

तेणें यादवकुळ समूळ । नाश पावेल निश्चयें ॥११॥

मग तो सांब कुमार । गर्भवेष करितां दूर ।

वस्त्रांतूनि भयंकर । लोहमुसळ गळालें ॥१२॥

तें देखुनि सारे बाळ । झाले अत्यंत भयाकुल ।

निवेदिती वॄत्त सकळ । बलिरामादिकांसी ॥१३॥

राम म्हणे झाला घात । मुसलपिष्ट करुनि त्वरित ।

सागरीं बुडवा नातरी समस्त । यादव मरतील निश्चयें ॥१४॥

आज्ञेपरी त्याचि काळीं । मुसलचूर्ण सिंधुजळीं ।

टाकिलें तंव मत्स्य गिळी । एक रवा त्यांतुनी ॥१५॥

आणि अवशेष सर्व चूर्ण । सिंधूंत मिसळलें पूर्ण ।

त्यापासूनि लोहाळे निर्माण । झाले तीरीं जळ येतां ॥१६॥

रवा गिळिला तोचि मासा । कैवर्तजाळीं अटके सहसा ।

पुढील प्रकार वर्तला कैसा । सावधान परिसावें ॥१७॥

धीवरें त्या मत्स्यासी । विकिलें एका पारध्यासी ।

चिरितां मीनोदरीं तयासी । लोहखंड आढळलें ॥१८॥

तेणें तेंचि खंड वेगीं । जोडिलें निजबाणालागीं ।

तीक्ष्णता आली धनुष्या अंगीं । ऐसें विषमय शकल तें ॥१९॥

कांहीं काळें एके दिनीं । सर्व यादव मद्य सेवुनी ।

गुंगोनियां नेणपणीं । कलह थोर मांडिला ॥२०॥

मद्याची भयंकर धुंदी । सर्व गुंतले घोर युध्दीं ।

नाशाचा समय सन्निधीं । आला, देखे श्रीकृष्ण ॥२१॥

तेव्हां स्त्रीपुत्रादि सकलांसी । धाडिलें शंखोध्दार तीर्थासी ।

आपण गेला प्रभासासी । बलिरामासमवेत ॥२२॥

इकडे युध्द घनघोर । चाललें, मेले यादववीर ।

शस्त्रास्त्रांचा झाला संहार । तरी युध्द संपेना ॥२३॥

मग समुद्रतीरींचे लोहाळे । एकमेकांवरी बळें ।

फेंकिती त्या विषें सगळे । यादव नाश पावले ॥२४॥

ऐसा यादवांचा संहार । झाला, पाहूनि हलधर ।  

सोडूनि माया मोह संसार । जलसमाधि तो घेई ॥२५॥

मग श्रीकृष्णही करी विचार । आतां संपवूं अवतार ।

धर्मसंस्थापन दुष्टसंहार । कार्य पूर्ण जाहलें ॥२६॥

मग अश्वत्थतळीं आसन । मांडूनि करी प्रायोपवेशन ।

तंव अवचित घडलें विघ्र । नेमिलें तें टळेना ॥२७॥

तेथें वृक्षावरी संनिधीं । बैसला होता पूर्वोक्त पारधी ।

मृगावरी साधूनि संधी ।नेम धरिला तयानें ॥२८॥

चुकोनि तें शरसंधान । कृष्णपादतळीं लागे बाण ।

तेणें व्याकुळ झाले प्राण । श्रीकृष्णाचे अत्यंत ॥२९॥

कृष्ण म्हणे सारथे दारुका । आतां बुडेल सागरीं व्दारका ।

तरी जाऊनि कळवीं लोकां । जावें नगरी सोडुनी ॥३०॥

तैसें शंखोध्दारीं सुहृज्जन । त्यांसी कथीं हें वर्तमान ।

स्त्रियांचे करावया रक्षण । अर्जुनासी सांगावें ॥३१॥

ऐसें बोलूनि कृष्ण परमात्मा । पंचभूतीं मेळवी अंशात्मा ।

कैंचें ब्रह्मपद पुरुषोत्तमा । स्वयमेवचि जो ब्रह्म ॥३२॥

दुष्टांचें करावें हनन । आणि साधूंचें पालन ।

एतदर्थ भूवरी जनन । आदिपुरुषें आदरिलें ॥३३॥

असो श्रीकृष्णाचें निधन । कळतां झाला पार्थ उव्दिग्र ।

तैसेंचि स्त्रिया आप्तजन । शोकार्णवीं बुडाले ॥३४॥

ग्रंथांतरींच्या कथा सुबोध । वेंचूनि घेतल्या प्रसिध्द ।

विव्दज्जनांचा अनुवाद । करुनि ग्रंथ म्यां लिहिला ॥३५॥

शुध्द चित्तें हा वाचितां ग्रंथ । प्रपंचीं साधेल परमार्थ ।

पुरतील सर्व मनोरथ । टळेल अनर्थ निश्चयें ॥३६॥

जयां भक्तीचा नाहीं लेश । ते न पावती कोठेंही यश ।

सदा तयां बाधती क्लेश । म्हणूनि भक्ति करावी ॥३७॥

तेचि जाणा भगवद्भक्त । जे दीन पंगु अंध अशक्त ।

यांच्या ठायीं नित्य अनुरक्त । आणि युक्त आचरती ॥३८॥

लघुभागवत ग्रंथ विशुध्द । रामनंदन दास गोविंद ।

भक्तिश्रध्दान्वित सानंद । समर्पी बालभक्तांसी ॥३९॥

शके अठराशें एकावन्न । शुक्ल संवत्सर बुध दिन ।

कृष्णजन्माष्टमीसी ग्रंथ संपूर्ण । जगदीशकृपें जाहला ॥४०॥

श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ मंगळसमृध्दिरस्तु ॥

कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने ।

प्रणतक्लेशनाशाय गोविंदाय नमोनम: ॥

हरयेनम: ! हरयेनम: !! हरयेनम: !!!