Vat Purnima 2026 वट पौर्णिमा २०२६: पूजा, शुभ मुहूर्त, व्रत कथा आणि जाणून घ्या काय करावे-काय टाळावे

Vat Purnima 2026: वटपौर्णिमेचा उपवास सोमवार, २९ जून रोजी पाळला जाईल. हिंदू पंचांगानुसार, वटपौर्णिमेचा सण ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील पौर्णिमेला साजरा केला जातो. या दिवशी विवाहित स्त्रिया वटवृक्षाची (वड) पूजा करतात आणि प्रार्थना करतात. उत्तर भारताच्या तुलनेत महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिण भारतात हा उपवास अधिक मोठ्या प्रमाणावर पाळला जातो. उत्तर भारतात, 'वट सावित्री'चा उपवास सामान्यतः ज्येष्ठ महिन्यातील अमावास्येला केला जातो. या दिवशी विवाहित स्त्रिया विधी करतात आणि वटवृक्षाला प्रदक्षिणा घालून आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी व कल्याणासाठी प्रार्थना करतात. चला तर मग, वटपौर्णिमेची तारीख आणि त्याचे धार्मिक महत्त्व जाणून घेऊया.

वटपौर्णिमा तारीख २०२६

हिंदू पंचांगानुसार, ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमा तिथी २९ जून रोजी पहाटे ०३:०६ वाजता सुरू होईल आणि दुसऱ्या दिवशी, म्हणजेच ३० जून रोजी पहाटे ०५:२६ वाजता समाप्त होईल. 'उदय तिथी'नुसार (सूर्योदयकालीन तिथी), ज्येष्ठ पौर्णिमा २९ जून रोजी साजरी केली जाईल. ज्येष्ठ वटपौर्णिमेच्या दिवशी, स्नान आणि पूजेसाठी शुभ मानला जाणारा 'ब्रह्म मुहूर्त' पहाटे ०४:०६ ते ०४:४६ या वेळेत असेल. याव्यतिरिक्त, या दिवशी 'अभिजीत मुहूर्ता'वर पूजा करणे देखील शुभ मानले जाते.

वटपौर्णिमेसाठी शुभ योग आणि पूजेच्या वेळा

हिंदू पंचांगानुसार, या वर्षी वटपौर्णिमेला दोन शुभ 'योग' (ज्योतिषीय संयोग) जुळून येत आहेत. पहिला शुभ योग सकाळी सुरू होऊन दुपारी २:३६ पर्यंत असेल. दुसरा 'ब्रह्म योग' आहे, जो पहिल्या योगाच्या समाप्तीनंतर लगेच सुरू होईल. या शुभ योगांच्या काळात पूजा करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते.

वटपौर्णिमा उपवासाचे धार्मिक महत्त्व

हिंदू धर्मात वटपौर्णिमा उपवासाला विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी वडाच्या झाडाची पूजा करणे आणि त्याला प्रदक्षिणा घालणे अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. या दिवशी विवाहित स्त्रिया वडाच्या झाडाला प्रदक्षिणा घालतात, त्याला पवित्र धागा (सूताचा वेढा) बांधतात आणि एकत्र जमून सावित्री-सत्यवानाची कथा श्रवण करतात; या प्रथेमुळे वैवाहिक जीवनातील अडथळे दूर होण्यास आणि पती-पत्नीमधील नाते अधिक दृढ होण्यास मदत होते. धार्मिक मान्यतेनुसार, अखंड सौभाग्य आणि वैवाहिक सुखासाठी पौर्णिमेच्या दिवशी वडाच्या झाडाची पूजा करणाऱ्या विवाहित स्त्रियांच्या मनोकामना पूर्ण होतात.

वडाच्या झाडाच्या पूजेचे फायदे

हिंदू धर्मात वडाच्या झाडाच्या पूजेसाठी विशिष्ट विधी सांगितले आहेत. स्कंद पुराणानुसार, शुभ संध्याकाळी आणि विशिष्ट तिथींना वडाच्या झाडाची पूजा केल्याने वैवाहिक जीवनात सुख आणि शांती लाभते. या झाडाच्या पूजेमुळे अखंड सौभाग्य प्राप्त होते आणि जीवनातील अडथळे दूर होतात. तसेच, वटपौर्णिमेच्या दिवशी वडाचे झाड लावल्याने अक्षय पुण्य प्राप्त होते. झाडाला प्रदक्षिणा घालणे आणि त्याला पवित्र धागा (कलावा) बांधणे यामुळे पतीचे दीर्घायुष्य आणि संततीप्राप्तीचे वरदान मिळते, अशी श्रद्धा आहे.

वट पौर्णिमा काय करावे-काय टाळावे

सकाळी लवकर उठून, स्नान करून स्वच्छ किंवा शक्यतो नवीन वस्त्र (साडी) परिधान करावी. पूजेसाठी सोळा शृंगार करण्यास महत्त्व आहे.

वडाच्या झाडाला हळद-कुंकू वाहून, अक्षता, फुले आणि सूत (दोरा) गुंडाळून ५ किंवा ७ प्रदक्षिणा घालाव्यात.

वटपौर्णिमेला 'वाण' देण्याला खूप महत्त्व आहे. तांब्या-पितळेच्या किंवा बांबूच्या सुपात आंबे, फणस, करवंदे, चण्याचे पांढरे सुकामेवा आणि नवीन वस्त्र ठेवून ते सुवासिनीला किंवा ब्राह्मणाला दान करावे.
पूजा संपन्न झाल्यानंतर घरातील ज्येष्ठ व्यक्तींच्या आणि पतीच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्यावेत.

जर तुम्ही उपवास धरत असाल तर फळांचा आहार घ्यावा.

काय टाळावे?

वडाची पूजा करताना त्याची पाने किंवा फांद्या तोडू नका. निसर्गाचा आदर करणे हाच या सणाचा मुख्य उद्देश आहे.

पूजेच्या वेळी किंवा या शुभ दिवशी काळ्या रंगाची साडी किंवा कपडे परिधान करणे अशुभ मानले जाते. शक्यतो लाल, पिवळा, हिरवा किंवा गुलाबी यांसारखे शुभ रंग निवडावेत.

आजकाल बाजारात वडाच्या फांद्या विकत मिळतात. पण शास्त्राचा विचार केला तर जिवंत आणि जमिनीवर असलेल्या वटवृक्षाची पूजा करणे उत्तम मानले जाते. फांद्या तोडल्याने झाडाचे नुकसान होते. अत्यंत अपरिहार्य कारण असेल तरच घरी पूजा करावी.

या पवित्र दिवशी घरात किंवा बाहेर कोणाशीही वाद घालू नये. मनात संताप, हेवादावा किंवा नकारात्मक विचार आणू नयेत.

वटपौर्णिमेच्या दिवशी घरात मांसाहार किंवा कांदा-लसूण युक्त अति तामसिक अन्न बनवणे आणि खाणे टाळावे.

महत्त्वाची टीप: जर काही कारणास्तव (उदा. तब्येत ठीक नसणे किंवा मासिक पाळी) तुम्हाला प्रत्यक्ष वडाच्या झाडापाशी जाता येत नसेल, तर तुम्ही मनाने किंवा घरातच वडाच्या चित्राची/मूर्तीची पूजा करू शकता. श्रद्धेला जास्त महत्त्व आहे, कर्मकांडाला नाही.