भगवान शिवाच्या पूजेत शंख का वर्ज्य आहे? जाणून घ्या शिवपुराणातील 'ही' पौराणिक कथा!

शिवभक्त भगवान भोलेनाथाला जलाभिषेक करतात. परंतु तुम्हाला हे माहित आहे का की, भगवान विष्णूंच्या पूजेच्या विपरीत, भगवान शिवाला शंखाद्वारे जल अर्पण केले जात नाही? इतर सर्व देवतांना शंखाद्वारे जल अर्पण केले जाते—आणि शंख हा भगवान विष्णू व देवी लक्ष्मी यांना अत्यंत प्रिय आहे—तरीही भगवान शिवाच्या पूजेत तो का वर्ज्य मानला जातो? चला, यामागची पौराणिक कथा जाणून घेऊया...

शिवपुराणातील कथा

शिवपुराणातील कथेनुसार, शंखचूड नावाचा एक महापराक्रमी असुर होता. तो असुरराज दंभ याचा पुत्र होता. दंभाला अपत्य नव्हते, म्हणून त्याने संततीप्राप्तीसाठी भगवान विष्णूंची कठोर तपश्चर्या केली. त्याच्या तपश्चर्येवर प्रसन्न होऊन विष्णू त्याच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्याला वरदान मागण्यास सांगितले. दंभाने असा पुत्र मागितला जो तिन्ही लोकांत अजिंक्य असेल आणि ज्याच्याकडे प्रचंड सामर्थ्य असेल. भगवान विष्णूंनी त्याला हे वरदान दिले. त्यानंतर, दंभाच्या पोटी शंखचूडाचा जन्म झाला. शंखचूडाने भगवान ब्रह्मदेवाला प्रसन्न करण्यासाठी पुष्कर येथे कठोर तपश्चर्या केली. त्याच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन ब्रह्मदेवाने त्याला वरदान मागण्यास सांगितले. शंखचूडाने वरदान मागितले की, देवांकडून त्याचा कधीही पराभव होऊ नये. ब्रह्मदेवाने त्याची इच्छा पूर्ण केली आणि त्याला 'श्रीकृष्ण कवच' (एक दिव्य संरक्षक कवच) प्रदान केले.

वरदान दिल्यानंतर, ब्रह्मदेवाने शंखचूडाचा विवाह धर्माध्वजाची कन्या तुळशी हिच्याशी करून देण्याची आज्ञाही दिली. ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेनुसार तुळशी आणि शंखचूड यांचा विवाह झाला. वरदानाच्या अहंकारात मत्त होऊन शंखचूडाने तिन्ही लोकांवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले.

त्याच्या अत्याचाराने त्रस्त होऊन देवांनी भगवान विष्णूंची मदत मागितली. परंतु, दंभाला अशा पुत्राचे वरदान स्वतः विष्णूंनीच दिले असल्यामुळे, त्यांनी या समस्येवर उपाय शोधण्याची विनंती भगवान भोलेनाथांना केली. त्यानंतर, देवांचे दुःख दूर करण्यासाठी भगवान शिव निघाले. मात्र एक अडचण निर्माण झाली; 'श्रीकृष्ण कवच' (एक पवित्र संरक्षक कवच) आणि तुळशीच्या पातिव्रत्याची शक्ती यांच्या संरक्षणाखाली असल्याने शिवाला त्या असुर राजाचा वध करणे शक्य होत नव्हते.

यावर उपाय म्हणून, विष्णूंनी ब्राह्मणाचे रूप धारण केले आणि त्या असुर राजाकडे 'श्रीकृष्ण कवच' दान म्हणून मागितले. त्यानंतर शंखचूडाचे रूप धारण करून विष्णूंनी तुळशीचे पातिव्रत्य भंग केले, ज्यामुळे तिचे संरक्षक कवच नष्ट झाले. त्यानंतर शिवाने आपल्या त्रिशूळाने शंखचूडाला भस्मसात केले आणि त्याचा अंत केला.

असे म्हटले जाते की, त्याच्या अस्थींपासूनच 'शंख' निर्माण झाला. शंखचूड हा विष्णूचा भक्त असल्याने, शंखातून अर्पण केलेले जल देवी लक्ष्मी आणि श्रीहरी यांना अत्यंत प्रिय आहे आणि असे जल सर्व देवतांच्या पूजेसाठी योग्य मानले जाते. तरीही, शिवानेच त्याचा वध केला असल्यामुळे, शिवाच्या पूजेमध्ये शंखातील पाण्याचा वापर केला जात नाही.