शेती पूरक कोणते व्यवसाय आहेत? Agro-based Allied Businesses

शेतीला जोडधंदा म्हणून शेतीपूरक व्यवसाय करणे हा शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्याचा आणि दुष्काळ किंवा पिकांच्या नुकसानीच्या काळात आर्थिक आधार मिळवण्याचा एक सर्वोत्तम मार्ग आहे. आज आपण काही प्रमुख आणि फायदेशीर शेतीपूरक व्यवसाय पाहणार आहोत. 

१. पशुपालन आणि दुग्धव्यवसाय (Dairy Farming)

दूध उत्पादन: गाई, म्हशींचे पालन करून दूध, दही, तूप, ताक आणि पनीर विकणे.

शेणखत आणि सेंद्रिय खत: पिकांसाठी घरचे खत मिळते आणि उरलेले खत विकता येते.

गोमूत्र व बायोगॅस: बायोगॅस तयार करून इंधन बचत करता येते.

२. शेळी आणि मेंढी पालन (Goat & Sheep Farming)

कमी भांडवल: इतर व्यवसायांच्या तुलनेत कमी खर्चात सुरू होतो.

मांस आणि दूध विक्री: शेळीच्या मांसाला बाजारात कायम मोठी मागणी असते.

सुका चारा: शेतातील उरलेला चारा, झाडांचा पाला शेळ्यांसाठी वापरता येतो.

३. कुक्कुटपालन (Poultry Farming)

लेयर फार्मिंग: अंड्यांच्या उत्पादनासाठी कोंबड्या पाळणे.

बॉयलर फार्मिंग: मांसासाठी कोंबड्यांचे संगोपन करणे.

गावरान कोंबडी पालन: गावरान अंडी आणि मांसाला शहरांमध्ये जास्त दर मिळतो.

४. मधुमक्षिका पालन (Beekeeping / Apiculture)

मधाचे उत्पादन: शुद्ध मध आणि मेणाची विक्री करून नफा मिळवता येतो.

पिकांचे उत्पादन वाढते: मधाच्या माश्यांमुळे शेतातील पिकांमध्ये परागीभवन चांगले होते, ज्यामुळे पिकांची उत्पादकता २० ते ३० टक्क्यांनी वाढते.

५. रेशीम उद्योग (Sericulture)

तुतीची लागवड: शेतात तुतीची झाडे लावून रेशीम किड्यांचे संगोपन करणे.

रेशीम कोष : बाजारात रेशीम कोषांना चांगला दर मिळतो आणि सरकारकडून यासाठी अनुदानही दिले जाते.

६. मत्स्यपालन (Fish Farming / Aquaculture)

शेततळे वापरा: शेतात असलेल्या शेततळ्यात किंवा लहान तलावात गोड्या पाण्यातील मासे (जसे की रोहू, कटला, तिळापिया) पाळणे.

बायोफ्लॉक तंत्रज्ञान: कमी जागेत आणि कमी पाण्यात जास्त मासे उत्पादन घेण्याचे modern तंत्रज्ञान.

७. वराह आणि ससा पालन (Pig & Rabbit Farming)

वराह पालन: जलद वाढ आणि उच्च प्रजननामुळे मांसाच्या व्यापारासाठी फायदेशीर.

ससा पालन: मऊ लोकरीसाठी आणि मांसासाठी ससे पालन केले जाते.

८. गांडूळ खत निर्मिती (Vermicompost Making)

कमी जागेत व्यवसाय: शेतातील कचरा, पालापाचोळा आणि शेण वापरून दर्जेदार सेंद्रिय खत तयार करणे.

विक्री: हे खत स्वतःच्या शेतात वापरून उरलेले खत इतर शेतकऱ्यांना किंवा नर्सरीला विकता येते.

९. कृषी प्रक्रिया उद्योग (Agro-Processing Industry)

फळ आणि भाजीपाला प्रक्रिया: लोणचे, जॅम, सॉस, ड्रायफ्रूट्स, पापड, कुरडई बनवणे.

धान्य प्रक्रिया: दाल मिल (डाळ तयार करणे), आटा मिल (पीठ दळणे), किंवा तेलाची घाणी (घाणीचे तेल).

हळद व तिखट प्रक्रिया: हळकुंडापासून हळद पावडर आणि मिरचीपासून तिखट बनवून पॅकिंग करून विकणे.

१०. कृषी पर्यटन (Agri-Tourism)

शेतात शहरी लोकांना निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी, गावरान जेवणाचा आस्वाद घेण्यासाठी आणि शेती अनुभवण्यासाठी सोयी-सुविधा उपलब्ध करून देणे.

शेतीपूरक व्यवसाय निवडताना घ्यावयाची काळजी:

स्थानिक मागणी: तुमच्या परिसरात किंवा जवळच्या शहरात कोणत्या गोष्टीला जास्त मागणी आहे ते पाहा.

प्रशिक्षण : कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी कृषी विज्ञान केंद्र किंवा सरकारी संस्थांकडून योग्य प्रशिक्षण घ्या.

Edited By- Dhanashri Naik