कमी खर्चात भरपूर नफा मिळवून देणारा एक उत्तम शेती व्यवसाय; गवारीच्या शेंगाची लागवड

गवारीच्या शेंगाची लागवड (Cluster Bean Cultivation) हा कमी पाडण्यात आणि कमी खर्चात भरपूर नफा मिळवून देणारा एक उत्तम शेती व्यवसाय आहे. गवार हे एक महत्त्वाचे व प्रथिनांनी समृद्ध असलेले शेंगावर्गीय पीक आहे. या पिकाच्या मुळांवर असलेल्या गाठींमुळे हवेतील नत्र जमिनीत स्थिरावतो, ज्यामुळे जमिनीची सुपीकताही वाढते. गवारीची यशस्वी लागवड करण्यासाठी खालील आधुनिक पद्धतींचा वापर करावा. 

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: गवार हे प्रामुख्याने उष्ण आणि कोरड्या हवामानातील पीक आहे. या पिकाला किमान लागवडीसाठी आणि वाढीसाठी उष्णतेची आवश्यकता असते. कडक थंडी किंवा अति पाऊस या पिकाला मानवत नाही.

जमीन: गवारीच्या लागवडीसाठी मध्यम ते भारी, चांगला निचरा असणारी कसदार जमीन उत्तम मानली जाते. चोपण, क्षारयुक्त किंवा पाणी साचून राहणाऱ्या जमिनीत गवार लावू नये. जमिनीचा सामू (pH) ७.५ ते ८ च्या दरम्यान असावा.

२. लागवडीचा योग्य काळ

उन्हाळी हंगाम: जानेवारीच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत.

खरिपाचा (पावसाळी) हंगाम: जून ते जुलै महिन्याचा पहिला पंधरवडा.

३. प्रमुख आणि सुधारित जाती

पुसा सदाबहार: ही जात उन्हाळी आणि पावसाळी दोन्ही हंगामांसाठी उत्तम आहे. शेंगा लांब आणि सरळ असतात.

पुसा नवबहार: या जातीच्या शेंगा मऊ आणि कमी धागा (फायबर) असणाऱ्या असतात, बाजारात याला चांगली मागणी असते.

शरद बहार: अधिक उत्पादन देणारी आणि कीड-रोगांना प्रतिकार करणारी जात.

पुसा मोसमी: ही जात केवळ पावसाळी हंगामासाठी जास्त योग्य मानली जाते.

४. बियाण्याचे प्रमाण आणि बीजप्रक्रिया

बियाणे: एका एकरासाठी साधारणपणे ४ ते ५ किलो बियाणे पुरेसे होते.

बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम 'थायरम' किंवा 'बाविस्टीन' हे बुरशीनाशक चोळावे. त्यानंतर नत्र स्थिरीकरणासाठी 'रायझोबियम' जिवाणू संवर्धकाची (२५० ग्रॅम प्रति १० किलो बियाणे) प्रक्रिया करावी.

५. लागवड पद्धत

जमीन उभ्या-आड्या नांगरटी करून व कुळवाच्या पाळ्या देऊन मऊ करावी. हेक्टरी १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे.

गवारीची लागवड सपाट वाफ्यावर किंवा सरी-वरंब्यावर केली जाते.

दोन ओळींतील अंतर ४५ ते ६० सेमी आणि दोन रोपांतील अंतर १० ते १५ सेमी ठेवून बियांची टोकण करावी.

६. खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत: पेरणीच्या वेळी प्रति एकरी २० किलो नत्र, २४ किलो स्फुरद आणि २० किलो पालाश द्यावे. शेंगा धरण्याच्या काळात गरजेनुसार हलका नत्राचा डोस द्यावा.

पाणी: पावसाळ्यात पावसाचा खंड पडल्यास पाणी द्यावे. उन्हाळ्यात मात्र जमिनीच्या मगदुरानुसार ६ ते ८ दिवसांच्या अंतराने नियमित पाणी देणे आवश्यक आहे. फुलं आणि शेंगा लागण्याच्या अवस्थेत पिकाला पाण्याचा ताण पडू देऊ नये.

७. कीड आणि रोग नियंत्रण

भुरी रोग (Powdery Mildew): पानांवर पांढरे डाग पडतात. याच्या नियंत्रणासाठी पाण्यात विरघळणारे गंधक (Sulfur) किंवा शिफारसीत बुरशीनाशकाची फवारणी करावी.

मर रोग: झाड वाळू लागते. यासाठी लागवडीपूर्वी केलेली बीजप्रक्रिया फायदेशीर ठरते.

मावा आणि तुडतुडे: हे कीटक पानांतील रस शोषतात. याच्या नियंत्रणासाठी निंबोळी अर्क (Neem Oil) किंवा योग्य कीटकनाशकाची फवारणी करावी.

८. काढणी आणि उत्पादन

बियाणे टोकल्यापासून साधारण ६० ते ६५ दिवसांत शेंगा तोडणीस तयार होतात.

शेंगा जास्त निबर (कडक) होण्यापूर्वीच, म्हणजेच त्या कोवळ्या आणि हिरव्या असतानाच दर २-३ दिवसांनी तोडणी करावी.

योग्य व्यवस्थापन केल्यास एका एकरातून साधारण ३० ते ४० क्विंटल (३ ते ४ टन) हिरव्या शेंगांचे उत्पादन मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik