योग्य वाण, खत व्यवस्थापन आणि भरघोस उत्पन्नाची संपूर्ण माहिती; संत्री लागवड

संत्री हे महाराष्ट्रात (विशेषतः विदर्भ आणि मराठवाडा भागात) मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाणारे एक महत्त्वाचे नगदी फळपीक आहे. योग्य नियोजन व व्यवस्थापनाने संत्रा बागेतून दीर्घकाळ उत्तम उत्पन्न मिळवता येते.

१. हवामान व जमीन

हवामान: समशीतोष्ण आणि कोरडे हवामान संत्र्यासाठी उत्तम असते.

जमीन: पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी मध्यम ते खोल (किमान १ मीटर खोल) काळी किंवा पोयट्याची जमीन योग्य ठरते. जमिनीचा सामू (pH) ५.५ ते ७.५ दरम्यान असावा.

२. प्रमुख सुधारित जाती

नागपूर संत्री : महाराष्ट्रात सर्वाधिक प्रचलित आणि उत्तम चवीची जात.

किन्नो: काही भागांत व्यावसायिक लागवडीसाठी वापरली जाणारी जात.

३. लागवडीचा काळ व अंतर

योग्य वेळ: जून ते ऑगस्ट (पावसाळ्याच्या सुरुवातीला).

लागवडीचे अंतर: ६ × ६ मीटर (प्रति एकरी सुमारे ११० ते ११५ झाडे).

४. खड्डे भरणे व लागवड

मे महिन्यात ६० × ६० × ६० सेमी आकाराचे खड्डे खणावेत.

प्रत्येक खड्ड्यात २५ ते ३० किलो चांगले कुजलेले शेणखत, १ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि ५० ग्रॅम लिंबोळी पेंड मातीत मिसळून खड्डा भरावा.

मान्यताप्राप्त रोपवाटिकेतून आणलेली डोळा भरलेली निरोगी कलमे लावावीत.

५. पाणी व खत व्यवस्थापन

पाणी: ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर करावा. उन्हाळ्यात ५-७ दिवसांच्या अंतराने तर हिवाळ्यात १०-१२ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.

खते: झाडाच्या वयानुसार दरवर्षी शेणखत आणि रासायनिक खतांची (नत्र, स्फुरद, पालाश) मात्रा वाढवत न्यावी.

६. बहार व्यवस्थापन 

संत्र्याला वर्षातून तीन वेळा मोहर येतो:

मृग बहार (जून-जुलै): फळे नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये तयार होतात.

हस्त बहार (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर): फळे मार्च-एप्रिलमध्ये मिळतात.

अंबिया बहार (जानेवारी-फेब्रुवारी): फळे ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये तयार होतात.

(व्यावसायिकदृष्ट्या बहुतांश शेतकरी मृग किंवा अंबिया बहाराचे नियोजन करतात.)

७. कीड व रोग नियंत्रण

कोळशी व कोळी : पानांवर कीटकनाशकांची किंवा गंधकाची फवारणी करावी.

फळ गळती व डिंक्या: बोर्डो पेस्ट झाडाच्या खोडाला लावावी आणि बुरशीनाशकांचा वापर करावा.

Edited By- Dhanashri Naik