भरपूर नफा मिळवून देणारी सुधारित पद्धतीने पालकाची लागवड कशी करावी, याची संपूर्ण माहिती

पालक हे वर्षभर मागणी असणारे आणि अत्यंत कमी कालावधीत भरपूर नफा मिळवून देणारे एक प्रमुख पालेभाजी पीक आहे. पालकामध्ये लोह, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे भरपूर प्रमाणात असल्याने आरोग्यासाठी ते अतिशय फायदेशीर मानले जाते. सुधारित पद्धतीने पालकाची लागवड कशी करावी, याची संपूर्ण माहिती आज आपण अपहार आहोत. 

हवामान आणि जमीन

हवामान: पालकाला थंड हवामान जास्त मानवते, परंतु योग्य नियोजन केल्यास त्याची लागवड वर्षभर (तिन्ही ऋतूंमध्ये) करता येते. उन्हाळ्यात जास्त तापमान असल्यास पालकाला लवकर तुरे (फुलं) येतात, त्यामुळे पानांची गुणवत्ता कमी होते.

जमीन: मध्यम ते कसदार, सद्रिय पदार्थांनी समृद्ध आणि उत्तम निचरा असणारी जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ७.० च्या दरम्यान असावा. सामू जास्त असलेल्या चोपण जमिनीतही पालक चांगला येतो.

लागवडीचा हंगाम 

खरीप (पावसाळी): जून ते जुलै (सध्याचा काळ पावसाळी लागवडीसाठी उत्तम आहे).

रब्बी (हिवाळी): सप्टेंबर ते ऑक्टोबर (या काळात उत्पादन सर्वात जास्त आणि दर्जेदार मिळते).

उन्हाळी: जानेवारी ते फेब्रुवारी.

सुधारित जाती

पुसा ज्योती: या जातीची पाने मोठी, मऊ आणि गडद हिरव्या रंगाची असतात. या जातीपासून ५ ते ६ कापण्या मिळतात.

पुसा हरित: ही जात उन्हाळी हंगामासाठी आणि डोंगराळ भागासाठी उत्तम मानली जाते.

ऑल ग्रीन: ही जात लवकर तयार होते आणि हिवाळ्यात एकाच वेळी भरपूर पाने देते.

हरीत शोभा: ही जात देखील रोगप्रतिकारक असून भरपूर उत्पादन देते.

जमीन तयारी आणि पेरणी पद्धत

1.जमीन तयार करणे व शेणखत देणे: 

पूर्वतयारी

जमीन उभ्या-आडव्या नांगरणी करून भुसभुशीत करावी. शेवटच्या कुळवणीच्या वेळी एकरी ८ ते १० टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत व्यवस्थित मिसळावे.

2.वाफे तयार करणे: 

पावसाळ्यात पाणी साचून राहू नये म्हणून ३ × २ मीटर आकाराचे सपाट वाफे किंवा गादीवाफे (Raised Beds) तयार करावेत.

3.बियाणे आणि पेरणी: 

एक एकर क्षेत्रासाठी ४ ते ६ किलो बियाणे लागते. पेरणी करताना दोन ओळींत २५ ते ३० सेंमी अंतर ठेवावे आणि बिया २ सेंमी खोलीवर पेराव्यात. बिया फेकण्यापेक्षा ओळीत पेरणे आंतरमशागत आणि काढणीसाठी सोयीचे ठरते.

4.पाणी आणि खत व्यवस्थापन: 

पेरणीनंतर लगेच हलके पाणी द्यावे. पावसाळ्यात गरजेनुसार, तर उन्हाळ्यात ४ ते ६ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे. पालकाच्या जलद वाढीसाठी पेरणीच्या वेळी आणि प्रत्येक कापणीनंतर एकरी २० ते २५ किलो नत्र (Urea) दिल्यास पाने लसशशीत आणि हिरवीगार होतात.

रोग व कीड नियंत्रण

मर रोग : पावसाळ्यात हा रोग जास्त होतो. याच्या नियंत्रणासाठी पेरणीपूर्वी बियांना 'कॅप्टन' किंवा 'थायरम' (३ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे) या बुरशीनाशकाची बीजप्रक्रिया करावी.

पाने खाणारी अळी व मावा: पालक ही आपण थेट खाणारी पालेभाजी असल्याने रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर टाळावा. कीड नियंत्रणासाठी ५% निंबोळी अर्काची फवारणी करावी.

काढणी आणि उत्पादन 

पेरणीनंतर २५ ते ३० दिवसांनी पालक पहिल्या काढणीस तयार होतो. काढणी करताना मुख्य मुळाला धक्का न लावता जमिनीपासून २ ते ३ सेंमी वर पाने कापून घ्यावीत. यामुळे वेलीला पुन्हा फुटवा येतो.साधारणपणे १० ते १५ दिवसांच्या अंतराने ४ ते ५ कापण्या करता येतात.योग्य व्यवस्थापन ठेवल्यास एकरी ४ ते ६ टन एकूण उत्पादन सहज मिळते.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik