कमी कालावधीत, कमी खर्चात भरघोस उत्पन्न मिळवून देणारे वेलवर्गीय पीक; दुधी भोपळा

दुधी भोपळ्याची यशस्वी आणि सुधारित पद्धतीने लागवड कशी करावी, याची संपूर्ण माहिती आज आपण पाहणार आहोत.  दुधी भोपळा (Bottle Gourd) ही उन्हाळा आणि पावसाळा दोन्ही ऋतूंमध्ये घेतली जाणारी अत्यंत फायदेशीर आणि कमी खर्चात जास्त नफा देणारी वेलवर्गीय भाजीपाला पीक आहे.

कमी कालावधीत, कमी खर्चात आणि हमखास भरघोस उत्पन्न मिळवून देणारे वेलवर्गीय पीक म्हणजेच दुधी भोपळा असून आधुनिक पद्धतीने व मांडव तंत्रज्ञानाचा वापर करून लागवड केल्यास या पिकातून वर्षभर दर्जेदार उत्पादन घेता येते. दुधी भोपळ्याची यशस्वी आणि सुधारित पद्धतीने लागवड कशी करावी, याची संपूर्ण माहिती पाहूया...

हवामान आणि जमीन

हवामान: दुधी भोपळ्याला उष्ण आणि दमट हवामान मानवते. २४°C ते ३५°C तापमान या पिकाच्या वाढीसाठी उत्तम मानले जाते.

जमीन: मध्यम ते भारी, उत्तम निचरा असलेली आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ७.० च्या दरम्यान असावा. चोपण किंवा पाणी साठून राहणाऱ्या जमिनीत लागवड करू नये.

लागवडीचा हंगाम 

उन्हाळी हंगाम: जानेवारी ते फेब्रुवारी

पावसाळी हंगाम: जून ते जुलै (सध्या पावसाळी हंगामासाठी लागवड करणे अत्यंत योग्य वेळ आहे).

सुधारित आणि संकरित जाती

उत्तम उत्पादनासाठी खालीलपैकी एका जातीची निवड करावी:

अर्का बहार: फळे मध्यम लांब, सरळ आणि फिकट हिरव्या रंगाची असतात. एकरी उत्पादन चांगले मिळते.

पुसा संदेश: गोल आकाराचे दुधी भोपळे.

पुसा नवीन: लांब आकाराचे आणि आकर्षक फळे.

वरद, सम्राट, आणि पुसा मेघदूत : या जाती लवकर तयार होतात आणि रोगप्रतिकारक असतात.

लागवड पद्धत   

1.जमीन तयार करणे: 

लागवडीपूर्वी

जमीन २-३ वेळा उभी-आडवी नांगरून भुसभुशीत करा. नांगरणीच्या वेळी एकरी १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळा.  

2.अंतर आणि सरी पाडणे : 

पावसाळी हंगामात वेलींची वाढ जास्त होते. म्हणून २.५ ते ३.० मीटर अंतरावर सऱ्या पाडाव्यात. दोन वेलींमधील अंतर ६० ते ९० सेंमी ठेवावे. एका ठिकाणी २ ते ३ बिया २ सेंमी खोलीवर टोकाव्यात. (एकरी सुमारे १ ते १.५ किलो बियाणे लागते).  

3.खत आणि पाणी व्यवस्थापन: 

वाढीचा काळ

बियाणे टोकताना ५० किलो नत्र, ५० किलो स्फुरद आणि ५० किलो पालाश द्यावे. लागवडीनंतर ३० दिवसांनी पुन्हा ५० किलो नत्र द्यावे. पावसाळ्यात गरजेनुसार आणि उन्हाळ्यात ४ ते ६ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.   

4.मांडव किंवा बांबू पद्धत:   

फळांच्या गुणवत्तेसाठी 

पावसाळ्यात वेली जमिनीवर सोडल्यास फळे सडतात आणि त्यांना डाग पडतात. त्यामुळे वेलींना बांबू आणि तारेच्या साहाय्याने मांडव करून त्यावर चढवावे. यामुळे फळे सरळ, डागरहित आणि भरपूर मिळतात.

रोग आणि कीड नियंत्रणतांबेरा आणि केवडा:   

या रोगांमुळे पानांवर पांढरे/पिवळे डाग पडतात. नियंत्रणासाठी 'डायनेथॉन' किंवा 'मॅन्कोझेब' २ ग्रॅम प्रति लीटर पाण्यात मिसळून फवारावे.  

फळमाशी : 

ही माशी कोवळ्या फळात अंडी घालते, ज्यामुळे फळे सडतात. यासाठी शेतात 'ल्युअर ट्रॅप' लावावेत.  

काढणी आणि उत्पादन  

लागवडीनंतर ५० ते ६० दिवसांत दुधी भोपळे काढणीस तयार होतात. फळे कोवळी आणि नखाचा दाब पडेल अशी असतानाच त्यांची देठासह काढणी करावी. योग्य व्यवस्थापन केल्यास एका एकरातून साधारण १० ते १५ टन उत्पादन सहज मिळते.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik