अत्यंत फायदेशीर आणि खात्रीशीर उत्पन्न देणारा व्यवसाय; पेरूची शेती

पेरूची शेती हा महाराष्ट्रातील आणि संपूर्ण भारतातील एक अत्यंत फायदेशीर आणि खात्रीशीर उत्पन्न देणारा व्यवसाय आहे. पेरूच्या झाडाला कमी काळजी लागते आणि ते वेगवेगळ्या प्रकारच्या हवामानात व जमिनीत सहज जगू शकते. पेरूच्या यशस्वी आणि फायदेशीर शेतीसाठी खालील गोष्टींचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.

१. हवामान आणि जमीन
हवामान: पेरूच्या शेतीसाठी उष्ण आणि कोरडे हवामान सर्वात उत्तम मानले जाते. जास्त थंडी किंवा खूप जास्त पाऊस या पिकाला मानवत नाही.
जमीन: चांगला निचरा होणारी, मध्यम ते भारी जमीन या शेतीसाठी योग्य असते. अगदी हलक्या किंवा मुरमाड जमिनीतही योग्य खत व्यवस्थापन करून पेरूची लागवड करता येते. जमिनीचा बाह्य (pH) ६.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.

२. पेरूच्या सुधारित जाती
मार्केटमध्ये मागणी असलेल्या प्रमुख जाती खालीलप्रमाणे आहेत:
सरदार (L-49): महाराष्ट्रात सर्वात जास्त लोकप्रिय जात. फळे आकाराने मोठी, चवीला गोड आणि टिकायला चांगली असतात.
अलाहाबाद सफेदा: फळाचा आतील गर पांढरा, मऊ आणि अत्यंत गोड असतो.
ललित आणि श्वेता: या केंद्रीय उपोष्ण फलोत्पादन संस्था (CISH) ने विकसित केलेल्या जाती आहेत. ललित या जातीचा गर आकर्षक गुलाबी रंगाचा असतो.
तैवान पिंक: सध्या या जातीला बाजारात खूप मोठी मागणी आहे. यात बियांचे प्रमाण कमी असते आणि फळांचा आकार व रंग ग्राहकांना आकर्षित करतो.
व्हीएनआर बिही: ही अतिशय मोठ्या आकाराची (जंबो) पेरूची जात असून एका फळाचे वजन ३०० ग्रॅम ते १ किलोपर्यंत असू शकते.

३. लागवड पद्धत
पारंपारिक पद्धत: यामध्ये झाडांमधील अंतर सामान्यतः ६×६ मीटर किंवा ५×५ मीटर ठेवले जाते.
सघन लागवड पद्धत: आधुनिक तंत्रज्ञानात कमी जागेत जास्त उत्पादनासाठी ३×२ मीटर किंवा ३×१.५ मीटर अंतरावर लागवड केली जाते. यामुळे एकाच एकरात जास्त झाडे बसतात आणि उत्पादन वाढते.
खड्डे तयार करणे: लागवडीपूर्वी २×२×२ फुटाचे खड्डे करून ते शेणखत, सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि मातीने भरून घ्यावेत.

४. पाणी आणि खत व्यवस्थापन
जलव्यवस्थापन: पेरूच्या झाडाला ठिबक सिंचनाद्वारे (Drip Irrigation) पाणी देणे सर्वात फायदेशीर ठरते. यामुळे पाण्याची बचत होते आणि झाडाला समप्रमाणात ओलावा मिळतो. उन्हाळ्यात झाडाला नियमित पाणी द्यावे, तर हिवाळ्यात पाण्याचे प्रमाण थोडे कमी करावे.
खत व्यवस्थापन: वर्षातून किमान दोनदा (बहार धरताना आणि फळधारणेच्या वेळी) भरपूर प्रमाणात कुजलेले शेणखत, गांडूळ खत आणि रासायनिक खतांमध्ये नत्र, स्फुरद व पालाश योग्य प्रमाणात द्यावे.

५. बहार धरणे आणि छाटणी
छाटणी : पेरूच्या झाडाला नवीन फुटव्यांवरच फळे येतात. त्यामुळे वर्षातून एकदा किंवा दोनदा झाडांची छाटणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे. यामुळे झाडाचा आकार मर्यादित राहतो आणि फळांची गुणवत्ता सुधारते.

बहार व्यवस्थापन: पेरूमध्ये प्रामुख्याने तीन बहार येतात - मृग बहार (जून-जुलै), हस्त बहार (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) आणि आंबे बहार (जानेवारी-फेब्रुवारी). महाराष्ट्रात मृग बहार किंवा हस्त बहार घेणे अधिक फायदेशीर मानले जाते, कारण या काळात फळांना बाजारात चांगला भाव मिळतो.

६. रोग व कीड नियंत्रण
फळमाशी: हा पेरूवरील सर्वात मोठा शत्रू आहे. फळमाशी फळामध्ये अंडी घालते ज्यामुळे पेरू सडतात. यासाठी बागेत कामगंध सापळे लावावेत.
मर रोग : यामध्ये झाडे सुकू लागतात. याच्या नियंत्रणासाठी ट्रायकोड्रर्मा सारख्या जैविक बुरशीनाशकांचा वापर करावा.
फळांना बॅगिंग करणे : सध्या उत्कृष्ट दर्जाच्या फळांसाठी वाढत्या टप्प्यात फळांवर प्लास्टिक किंवा कागदाच्या पिशव्या चढवल्या जातात. यामुळे फळांवर कीड पडत नाही आणि फळाचा रंग अतिशय आकर्षक येतो.

७. उत्पादन आणि नफा
पेरूच्या झाडाला लागवडीनंतर साधारणपणे २ ते ३ वर्षात व्यावसायिक उत्पादन मिळण्यास सुरुवात होते.
एक झाड वर्षाला ५० ते १०० किलोपर्यंत उत्पादन देऊ शकते.
एकरी नियोजन योग्य असल्यास, सर्व खर्च वजा जाता प्रतिवर्ष २ ते ३ लाख रुपयांपर्यंत हमखास नफा मिळू शकतो.

जर तुम्ही पेरूची नवीन शेती सुरू करत असाल, तर थेट कलमे खरेदी न करता सरकारी किंवा मान्यताप्राप्त खात्रीशीर रोपवाटिकेतूनच 'तैवान पिंक' किंवा 'सरदार' सारख्या जातींची कलमे निवडा.

Edited By- Dhanashri Naik