अत्यंत फायदेशीर आणि हमखास उत्पन्न मिळवून देणारा व्यवसाय; मिरची लागवड

मिरची लागवड हा भाजीपाला शेतीमधील अत्यंत फायदेशीर आणि हमखास उत्पन्न मिळवून देणारा व्यवसाय आहे. भारतीय स्वयंपाकात मिरचीला दररोज मागणी असते. योग्य व्यवस्थापन आणि सुधारित जातींची निवड केल्यास मिरची पिकातून शेतकरी बांधव कमी खर्चात मोठे उत्पादन घेऊ शकतात. मिरचीच्या यशस्वी लागवडीसाठी खालील बाबी अत्यंत महत्त्वाच्या आहे. 

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: मिरची हे उष्ण आणि दमट हवामानात चांगले येणारे पीक आहे. साधारण २०°C ते ३५°C तापमान या पिकासाठी उत्तम मानले जाते. जास्त थंडीमुळे झाडांची वाढ खुंटते आणि कळ्या गळतात.

जमीन: पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी, मध्यम ते भारी काळी कसदार जमीन योग्य ठरते. चोपण किंवा पाणी साठून राहणाऱ्या जमिनीमध्ये मिरचीची लागवड करू नये.

२. लागवडीचे हंगाम

खरीप (पावसाळी) हंगाम: मे-जून महिन्यात गादीवाफ्यावर बियाणे टाकून जून-जुलैमध्ये पुनर्लागवड करतात (हा काळ सध्या सुरू आहे).

रब्बी (हिवाळी) हंगाम: सप्टेंबर-ऑक्टोबर महिना.

उन्हाळी हंगाम: जानेवारी-फेब्रुवारी महिना.

३. सुधारित आणि प्रगत जाती (Varieties)

तिखट मिरच्या: अग्नी, तेजस्विनी, पुसा ज्वाला, पंत सी-१, जी-४ (भाग्यालक्ष्मी).

कमी तिखट/लांब मिरच्या: सितारा, अर्क मेघना.

मसाल्यासाठी (लाल मिरची): ब्याडगी, संकेश्वरी.

४. रोपवाटिका आणि पुनर्लागवड (Nursery & Plantation)

एकरी साधारण १०० ते १२५ ग्रॅम संकरित (Hybrid) बियाणे पुरेसे होते.

रोपे तयार करण्यासाठी 'प्रो-ट्रे' (Pro-trays) मध्ये कोकोपीट वापरल्यास रोपे निरोगी तयार होतात.

रोपे ४ ते ५ आठवड्यांची (साधारण १५ सेमी उंचीची) झाल्यावर मुख्य शेतात लागवड करावी. दोन ओळींतील अंतर ३ ते ४ फूट आणि दोन रोपांतील अंतर १.५ ते २ फूट ठेवावे.

५. आधुनिक पद्धत: मल्चिंग आणि ठिबक (Mulching & Drip)

मिरचीच्या चांगल्या वाढीसाठी ३ ते ४ फूट रुंद गादीवाफे (Beds) तयार करावेत.

तणांचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी आणि जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी २५ मायक्रॉनचा मल्चिंग पेपर वापरावा.

खते आणि पाण्याचे योग्य नियोजन करण्यासाठी ठिबक सिंचन (Drip) पद्धतीचाच वापर करावा.

६. कीड आणि रोग व्यवस्थापन (प्रमुख आव्हान)

মिरची पिकावर प्रामुख्याने खालील रोगांचा प्रादुर्भाव होतो:

चुरडा-मुरडा रोग (Leaf Curl Virus): हा रोग पांढरी माशी आणि थ्रिप्स (फुलकिडे) मुळे पसरतो. पानांची गुंडाळी होते. यासाठी पिवळे आणि निळे चिकट सापळे (Sticky Traps) लावावेत आणि कडुनिंबाच्या अर्काची किंवा कीटकनाशकांची वेळेवर फवारणी करावी.

मर रोग आणि करपा (Dieback & Blight): बुरशीमुळे झाडे सुकतात. यासाठी लागवडीच्या वेळी 'ट्रायकोडर्मा विरिडी' हे जैविक बुरशीनाशक जमिनीत मिसळावे.

७. खत व्यवस्थापन आणि काढणी

खते: लागवडीच्या वेळी शेणखतासोबत फॉस्फरस आणि पोटॅश द्यावे. त्यानंतर ठिबकद्वारे विद्राव्य खते (१९:१९:१९, १२:६१:०, ०:५२:३४) टप्प्याटप्प्याने द्यावीत.

उत्पादन: लागवडीनंतर साधारण ६० ते ७० दिवसांत हिरव्या मिरच्यांची पहिली तोडणी सुरू होते. योग्य काळजी घेतल्यास एकरी ८ ते १० टन हिरवी मिरची किंवा १.५ ते २ टन सुकी लाल मिरची मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik