बारमाही नफा देणारा व्यवसाय, बाजारात दररोज प्रचंड मागणी; टोमॅटोची यशस्वी लागवड

टोमॅटो लागवड हा भाजीपाला शेतीमधील सर्वात जास्त फायदेशीर आणि बारमाही (वर्षभर) नफा देणारा व्यवसाय आहे. बाजारात टोमॅटोला दररोज प्रचंड मागणी असते आणि कधीकधी याचे भाव गगनाला भिडतात. योग्य नियोजन आणि आधुनिक तंत्रज्ञान वापरल्यास टोमॅटो पिकातून एकरी लाखो रुपयांचे उत्पन्न मिळवणे सहज शक्य आहे. टोमॅटोच्या यशस्वी लागवडीसाठी खालील गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या आहे. 

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: टोमॅटो हे उष्ण आणि कोरड्या हवामानात चांगले येणारे पीक आहे. याच्या उत्तम वाढीसाठी २०°C ते ३०°C तापमान आदर्श मानले जाते. जास्त पाऊस किंवा ढगाळ हवामानामुळे फुलगळ होते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढतो.

जमीन: पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी, मध्यम ते भारी काळी कसदार जमीन योग्य ठरते. जमिनीचा सामू (pH) ६.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.

२. लागवडीचे हंगाम

पावसाळी (खरीप) हंगाम: जून ते जुलै महिना (सध्या हा काळ लागवडीसाठी अगदी योग्य आहे).

हिवाळी (रब्बी) हंगाम: ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर महिना.

उन्हाळी हंगाम: जानेवारी ते फेब्रुवारी महिना (या काळात बाजारात दर चांगले मिळतात).

३. सुधारित आणि प्रगत वाण (Varieties)

अभिनाश, युएस ६१८, लक्ष्मी, साहो, टोमॅटो अर्का रक्षक, अर्का सम्राट आणि नमधारी यांसारख्या संकरित (Hybrid) जातींची निवड करावी. या जाती रोगांना लवकर बळी पडत नाहीत आणि फळांचा दर्जा उत्तम असतो.

४. गादीवाफे (Beds) आणि मल्चिंग पद्धत

आधुनिक पद्धतीने लागवड करताना ३ ते ४ फूट रुंद आणि १ फूट उंच गादीवाफे (Beds) तयार करावेत.

दोन बेडमध्ये किमान ४ ते ५ फुटांचे अंतर ठेवावे.

तण नियंत्रण आणि जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी २५ ते ३० मायक्रॉनचा मल्चिंग पेपर नक्की वापरावा. तसेच अंतर्गत सिंचनासाठी ठिबक (Drip) पद्धतीचा वापर करावा.

५. रोपवाटिका आणि पुनर्लागवड

एकरी साधारण ५० ते ६० ग्रॅम बियाणे पुरेसे होते. बियाणे थेट शेतात न टाकता 'प्रो-ट्रे' (Pro-trays) मध्ये कोकोपीट वापरून रोपे तयार करावीत.

रोपे २५ ते ३० दिवसांची (साधारण १५ सेमी उंचीची) झाल्यावर मुख्य शेतात त्याची पुनर्लागवड करावी. दोन रोपांमध्ये १.५ ते २ फूट अंतर ठेवावे.

स्टेकिंग पद्धत (झाडांना आधार देणे)

टोमॅटोचे पीक जसजसे वाढते, तसे फळांच्या वजनाने ते जमिनीवर लोळू लागते. त्यामुळे फळे सडतात.

यावर उपाय म्हणून झाडांच्या दोन्ही बाजूंना बांबू रोवून, सुतळी किंवा जीआय वायरच्या साहाय्याने झाडांना वर बांधावे (Staking). यामुळे फळांना थेट सूर्यप्रकाश मिळतो, हवा खेळती राहते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.

खत, पाणी आणि रोग व्यवस्थापन

फर्टिगेशन: लागवडीनंतर सुरुवातीला १९:१९:१९, फुलधारणेच्या वेळी १२:६१:० आणि फळांच्या फुगवणीसाठी ०:५२:३४ आणि ००:००:५० ही विद्राव्य खते ठिबकद्वारे द्यावीत. फळांच्या बुडाला काळा डाग पडू नये म्हणून 'कॅल्शियम' आणि 'बोरॉन' नियमित द्यावे.

कीड व रोग: टोमॅटोवर प्रामुख्याने करपा (Blight), नागअळी (Leaf Miner) आणि पांढरी माशी यांचा प्रादुर्भाव होतो. यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून सुरुवातीलाच 'ट्रायकोडर्मा' वापरावे आणि गरजेनुसार बुरशीनाशक व कीटकनाशकांची फवारणी करावी.

काढणी आणि उत्पादन

पुनर्लागवडीनंतर साधारण ६० ते ७० दिवसांत टोमॅटो काढणीस तयार होतात.

योग्य व्यवस्थापन केल्यास टोमॅटोचे एकरी ३० ते ४० टन पर्यंत बंपर उत्पादन सहज मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik