कोण होते बिरसा मुंडा? जाणून घ्या आदिवासी त्यांना देव का मानतात

World Tribal Day 2025 आदिवासी गौरव दिन 2025

15 नोव्हेंबर हा महान आदिवासी नेते आणि स्वातंत्र्यसैनिक बिरसा मुंडा यांची जयंती आहे. आदिवासी समाजातील लोक बिरसा मुंडा यांना भगवान बिरसा मुंडा हा दर्जा देतात. चला तर मग जाणून घेऊया कोण आहेत बिरसा मुंडा यांच्याबद्दल-

कोण होते बिरसा मुंडा?

आदिवासींचे महान नायक बिरसा मुंडा यांचा जन्म 15 नोव्हेंबर 1875 रोजी झारखंडमधील खुंटी जिल्ह्यातील आदिवासी कुटुंबात झाला. आदिवासींच्या हितासाठी इंग्रजांशी लढा देणाऱ्या बिरसा मुंडा यांनीही आदिवासींमध्ये नवचैतन्य जागवण्याचे काम केले होते. त्यांच्या योगदानामुळे देशाच्या संसदेच्या संग्रहालयातही त्यांचे चित्र आहे. आदिवासी समाजात आतापर्यंत फक्त बिरसा मुंडा यांनाच हा मान मिळाला आहे.

बीबीसीने दिलेल्या वृत्तानुसार, बिरसा मुंडा यांच्या कुटुंबाने ख्रिश्चन धर्म स्वीकारला होता आणि बिरसा मुंडा यांचे सुरुवातीचे शिक्षणही मिशनरी स्कूलमध्ये झाले होते. अहवालानुसार, ख्रिश्चन मिशनर्‍यांनी मुंडा समाजाच्या जुन्या व्यवस्थेवर ज्या प्रकारे टीका केली त्यामुळे ते खूप संतापले आणि त्यामुळे पुन्हा आदिवासी मार्गाकडे परतले.

त्यावेळी ब्रिटीश सरकारचे शोषण आणि दडपशाहीचे धोरण शिगेला पोहोचले होते. ब्रिटिश व्यवस्थेत जमीनदार, जहागीरदार, सावकार, सावकार इत्यादींनी आदिवासींचे शोषण केले. आदिवासींची जमीन व्यवस्थाही विस्कळीत होत होती. अशा परिस्थितीत बिरसा मुंडा यांनी आदिवासींचे प्रबोधन केले. 1894 हे वर्ष बिरसा मुंडा यांच्या आयुष्यातील एक टर्निंग पॉइंट ठरले, जेव्हा ते आदिवासींच्या जमिनी आणि हक्कांसाठी सरदार चळवळीत सामील झाले. यासोबतच इंग्रजांविरुद्ध बंडाचे बिगुल वाजले.

बिरसा मुंडा यांच्या अनुयायांनी अनेक ठिकाणी ब्रिटीशांवर हल्ले केले आणि सरंजामशाही व्यवस्थेला विरोध केला. त्यामुळे इंग्रजांनी बिरसा मुंडा यांच्यावर 500 रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले. बिरसा मुंडा यांना नंतर अटक करण्यात आली आणि 9 जून 1900 रोजी तुरुंगात खटला सुरू असताना त्यांचा मृत्यू झाला. बिरसा मुंडा यांच्या निधनानंतर त्यांनी सुरू केलेली चळवळही मंदावली.

नवा धर्म सुरू केला (Birsait)

बिरसा मुंडा यांनी 1895 मध्ये आपला नवीन धर्म सुरू केला, ज्याला बिरसैत म्हणतात. एवढेच नाही तर या नवीन धर्माच्या प्रचारासाठी बिरसा मुंडा यांनी 12 शिष्यांची नियुक्तीही केली. आजही लोक बिरसैत धर्म मानतात पण त्यांची संख्या हजारोंच्या घरात आहे. बीबीसीच्या वृत्तानुसार, बिरसैत धर्मावर विश्वास ठेवणे खूप कठीण आहे कारण कोणीही त्यात मांस, दारू, खैनी, बिडीचे सेवन करू शकत नाही. बाजारात बनवले जाणारे खाद्यपदार्थ आणि दुसऱ्याच्या घरचे अन्न यावरही बंदी आहे. गुरुवारी फुले, पाने, दातही उपटता येत नाहीत. गुरुवारी शेतीसाठी नांगरणीही करता येत नाही. बिरसैत धर्म मानणारे लोक फक्त निसर्गाची पूजा करतात आणि भजन गातात, जनेऊ घालतात.