उपवासाच्या दिवशी अनेकदा साबुदाणा, तळलेले पदार्थ, चहाचे जास्त प्रमाण किंवा पाणी कमी प्यायल्यामुळे पित्त (Acidity), डोकेदुखी आणि थकवा जाणवतो. उपवास करताना आरोग्य उत्तम राहावे आणि या समस्या उद्भवू नयेत, यासाठी खालील सोप्या व महत्त्वाच्या टिप्स नक्की पाळा:

१. पाण्याचे प्रमाण भरपूर ठेवा

उपवासाला शरीरातील पाणी कमी झाल्याने डोकेदुखी वाढते. दिवसभरात किमान २ ते ३ लिटर पाणी प्या. साध्या पाण्यासोबत ताक, नारळपाणी, लिंबू पाणी, किंवा कोकम सरबत घ्या. यामुळे शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्स संतुलित राहतात आणि पित्त होत नाही.

२. आहाराची योग्य निवड करा

साबुदाणा वडा, बटाट्याची भजी किंवा चिप्स यांसारखे अतितेलकट पदार्थ खाणे टाळा. यामुळे पित्त वेगाने वाढते. साबुदाण्याऐवजी वरीचे तांदूळ (भगराची खिचडी), रताळे, किंवा राजगिऱ्याचे थालीपीठ/शिरा खा. हे पचायला हलके असतात. तळण्याऐवजी बटाटे किंवा रताळे उकडून, त्यावर थोडे सैंधव मीठ आणि जिरे घालून खा.

३. चहा आणि कॉफीचे प्रमाण नियंत्रित करा

उपवासाच्या दिवशी अनेकजण सतत चहा-कॉफी पितात. रिकाम्या पोटी कडक चहा प्यायल्याने पोटात जळजळ आणि तीव्र डोकेदुखी होते. चहाऐवजी गरम दूध, ताक किंवा हर्बल टी चा वापर करा. जर चहा प्यायचाच असेल, तर सोबत काहीतरी हलके (उदा. राजगिरा लाडू) नक्की खा.

४. दर २-३ तासांनी थोडे-थोडे खा

एकाच वेळी खूप खाणे टाळा. उपवास आहे म्हणून एकाच वेळी भरपूर खाल्ल्याने पचनावर ताण येतो. मधल्या वेळेत भूक लागल्यास सफरचंद, केळी, डाळिंब किंवा मूठभर भिजवलेले बदाम व खजूर खा. फळांमधील नैसर्गिक साखर शरीराला लगेच ऊर्जा देते.

५. पुरेशी विश्रांती आणि दिनचर्या

उपवासाच्या दिवशी जास्त वेळ कडक उन्हात फिरल्याने किंवा शारीरिक कष्ट जास्त केल्याने शरीरातील उष्णता वाढून डोके दुखू शकते. उपवासाच्या आदल्या रात्री पुरेशी झोप घ्या. अपुऱ्या झोपेमुळेही उपवासाच्या दिवशी डोकेदुखीचा त्रास होतो.

विशेष टीप: जर तुम्हाला पित्ताचा जुना त्रास असेल, तर सकाळी उठल्यावर रिकाम्या पोटी एक ग्लास कोमट पाणी प्या किंवा थोडे थंड दूध प्या. यामुळे पोटातील ॲसिड शांत राहण्यास मदत होते.