शरीरात पोटॅशियमची कमतरताची लक्षणे, कारणे उपाय जाणून घ्या

ज्याप्रमाणे सर्व जीवनसत्त्वे, प्रथिने आणि खनिजे आपल्या शरीरासाठी आवश्यक आहेत, त्याचप्रमाणे पोटॅशियम देखील आवश्यक आहे. ते आपल्या हृदयाचे ठोके नियमित करण्यास, मज्जासंस्था निरोगी ठेवण्यास आणि स्नायूंना आराम देण्यास मदत करते.

पोटॅशियमच्या कमतरतेमुळे वाढलेला थकवा, स्नायूदुखी, वारंवार शौचालयास जावे लागणे आणि हृदयाचे ठोके अनियमित होणे यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. पोटॅशियमच्या कमतरतेकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते.

जेव्हा तुम्हाला उच्च रक्तदाबासोबतच रात्री सतत न समजणारा थकवा, अशक्तपणा किंवा स्नायू पेटके जाणवतात, तेव्हा तुम्हाला पोटॅशियमची कमतरता असू शकते, ज्याला वैद्यकीय भाषेत हायपोकॅलेमिया म्हणतात.

 पोटॅशियम म्हणजे काय?

पोटॅशियम हे एक महत्त्वाचे खनिज आहे जे आपल्या शरीरात अनेक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. शरीर अन्नातून पोटॅशियमची भरपाई करते. पोटॅशियमच्या कार्यांमध्ये स्नायूंचे आकुंचन नियंत्रित करणे, चेतासंकेत पाठवणे आणि शरीरातील द्रवांचे संतुलन राखणे यांचा समावेश होतो.

पोटॅशियमच्या पातळीतील अगदी लहान बदलांचाही शरीराच्या विविध कार्यांवर परिणाम होऊ शकतो. ते आपल्या शरीरातील पेशींमधील विद्युत क्रियाशीलता सांभाळते. जेव्हा पोटॅशियमची पातळी कमी होते, तेव्हा त्याचा परिणाम नसा, स्नायू आणि हृदय यांसारख्या उच्च विद्युत क्रियाशीलता असलेल्या पेशींवर होतो.

जेव्हा पोटॅशियमची पातळी 3.6 mmol/litre पेक्षा कमी असते, तेव्हा ती पोटॅशियमची कमतरता मानली जाते.

पोटॅशियमच्या कमतरतेची लक्षणे

अत्यंत थकवा आणि अशक्तपणा

हे पोटॅशियमच्या कमतरतेचे सर्वात सामान्य लक्षण आहे. या कमतरतेमुळे, पुरेशी विश्रांती घेऊनही पेशी योग्य प्रकारे ऊर्जा निर्माण करू शकत नाहीत, ज्यामुळे सतत थकवा आणि शारीरिक अशक्तपणा जाणवतो.

स्नायूंचे आकुंचन आणि ताठरपणा

स्नायूंच्या आकुंचनावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या विद्युत संतुलनात बिघाड झाल्यामुळे, हात आणि पायांमध्ये वारंवार (विशेषतः रात्री) पेटके येतात, ज्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

अनियमित आणि जलद हृदयाचे ठोके

हे पोटॅशियमच्या कमतरतेचे सर्वात गंभीर लक्षण आहे. हृदयाच्या ठोक्यांची लय नियंत्रित करणारे विद्युत संकेत विस्कळीत होतात, ज्यामुळे हृदय जलद गतीने धडधडते आणि हृदयविकाराचा झटका येऊ शकतो.

बधिरता आणि मुंग्या येणे

मज्जासंस्थेतील बिघाडामुळे बोटांमध्ये, पायांच्या बोटांमध्ये किंवा शरीराच्या इतर भागांमध्ये सुन्नपणा किंवा मुंग्या आल्यासारखी विचित्र भावना येऊ शकते.

पचनाच्या समस्या

पचनसंस्थेतील स्नायूंचे कार्य मंदावते, ज्यामुळे तीव्र बद्धकोष्ठता, पोट फुगणे आणि पोटात गोळे येणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.

उच्च रक्तदाब

पोटॅशियमच्या कमतरतेमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावू शकतात आणि सोडियमचा प्रभाव वाढू शकतो, ज्यामुळे उच्च रक्तदाब होऊ शकतो.

मानसिक गोंधळ आणि मनःस्थितीतील चढउतार

मेंदूच्या कार्यासाठी पोटॅशियम देखील आवश्यक आहे. पोटॅशियमच्या तीव्र कमतरतेमुळे गोंधळ, नैराश्य किंवा भ्रम यांसारख्या मानसिक समस्या उद्भवू शकतात.

शरीरात पोटॅशियमची कमतरता कशी निर्माण होते?

पाणी कमी होणे

दीर्घकाळ जुलाब किंवा उलट्या होत असल्यास, जास्त घाम येत असल्यास आणि रेचक औषधांचा अतिवापर केल्यास शरीरातील अतिरिक्त द्रव कमी होतो, ज्यामुळे पोटॅशियमची कमतरता निर्माण होऊ शकते.

औषधांचा वापर

उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगावर उपचार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही मूत्रवर्धक औषधांमुळे मूत्रपिंडातून पोटॅशियम बाहेर टाकले जाते. ही औषधे घेणाऱ्या रुग्णांना डॉक्टर अनेकदा पूरक औषधे लिहून देतात.

अंतर्निहित आरोग्य स्थिती

हार्मोनल आजार, कुशिंग सिंड्रोम, किडनीच्या समस्या आणि मॅग्नेशियमची कमतरता यांमुळे देखील शरीरात पोटॅशियमची कमतरता निर्माण होऊ शकते.

आहार

कोणत्याही कमतरतेचे एकमेव कारण आहार असेलच असे नाही, परंतु आहारात फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांचा समावेश न केल्यास पोटॅशियमची कमतरता होऊ शकते.

पोटॅशियमच्या कमतरतेमुळे होणारे आजार

हृदयविकाराचा झटका

पोटॅशियमची कमतरता आपल्या हृदयाच्या आरोग्याला थेट हानी पोहोचवते आणि व्हेंट्रिक्युलर फायब्रिलेशनसारख्या संभाव्य प्राणघातक हृदयरोगांना कारणीभूत ठरू शकते.

हायपोकॅलेमिक पॅरालिसिस

पोटॅशियमची पातळी खूप कमी झाल्यास अचानक आणि तीव्र स्नायूंचा अशक्तपणा किंवा पक्षाघात होऊ शकतो, या स्थितीला हायपोकॅलेमिक पिरिऑडिक पॅरालिसिस म्हणतात.

रॅबडोमायोलिसिस

स्नायूंचे अत्यधिक नुकसान होऊ शकते, ज्याला रॅबडोमायोलिसिस म्हणतात. अशा स्थितीत, तुटलेल्या स्नायूंमधील मायोग्लोबिन नावाचे हानिकारक पदार्थ रक्तप्रवाहात मिसळतात, ज्यामुळे मूत्रपिंडांना गंभीर नुकसान पोहोचू शकते आणि मूत्रपिंड निकामी होऊ शकते.

मूत्रपिंडाच्या समस्या असणे

दीर्घकाळ पोटॅशियमच्या कमतरतेमुळे मूत्रपिंडांची पाणी सांद्र करण्याची क्षमता कमी होते, ज्यामुळे लघवीचे प्रमाण वाढते आणि परिणामी मूत्रपिंडात सिस्ट (गाठी) तयार होऊ शकतात.

पोटॅशियमची कमतरता असलेले पदार्थ, पांढरे बीन्स, सुका मेवा, रताळे, पालक,अ‍ॅव्होकॅडो, टोमॅटो, केळी, लाल मसूर

दही, चरबीयुक्त मासे, सोया, बटाटा, भोपळा, मशरूम,दुग्धजन्य पदार्थ, 

अस्वीकरण: वेबदुनियावर औषध, आरोग्यविषयक टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी असून त्या विविध स्रोतांमधून घेतलेल्या आहेत. वेबदुनिया या माहितीच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषशास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी नेहमी तज्ञांचा सल्ला घ्या. ही सामग्री जनहितासाठी सादर केली गेली आहे 

Edited By - Priya Dixit