Shradh Paksha 2026: श्राद्ध पक्षातील चतुर्दशी तिथीचे महत्त्व, श्राद्ध कसे आणि कोणासाठी केले जाते?

पितृपक्षातील चतुर्दशी तिथीला केले जाणारे श्राद्ध (ज्याला 'घट चतुर्दशी' किंवा 'शस्त्रहात श्राद्ध' असेही म्हणतात) अत्यंत विशेष आणि संवेदनशील मानले जाते. शास्त्रानुसार, ही तारीख केवळ त्या पूर्वजांना समर्पित आहे ज्यांचा मृत्यू शस्त्र, अपघात, विष, आग, आत्महत्या किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या हिंसाचारामुळे किंवा अकाली घटनेमुळे झाला आहे. नैसर्गिक किंवा सहजीवी कारणांमुळे निधन झालेल्या पूर्वजांचे श्राद्ध या दिवशी करण्यास मनाई आहे. सन २०२६ मध्ये, चतुर्दशीची श्राद्ध शुक्रवार, ९ ऑक्टोबर रोजी पाळली जाईल.

तारखा आणि शुभ मुहूर्त (९ ऑक्टोबर, २०२६)

चतुर्दशी तिथी प्रारंभ: ८ ऑक्टोबर, २०२६, रात्री १०:१५ वाजता

चतुर्दशी तिथी समाप्ती: ९ ऑक्टोबर, २०२६, रात्री १०:३५ वाजता

श्राद्ध विधींसाठी मुख्य शुभ मुहूर्त:

कुतुप मुहूर्त (सर्वोत्तम वेळ): रात्री ११:४५ ते दुपारी १२:३१

रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३१ ते दुपारी १:१८

दुपार: दुपारी १:१८ ते दुपारी ३:३८

श्राद्ध पूजेची सोपी आणि अचूक पद्धत

शुद्धता आणि संकल्प: सकाळी स्नान केल्यानंतर, गंगाजल शिंपडून आपले घर आणि पूजास्थान शुद्ध करा. मग, हातात पाणी घेऊन आपल्या अकाली निधन पावलेल्या पूर्वजांचे ध्यान करा आणि श्राद्ध करण्याचा संकल्प करा.

तर्पण आणि पिंडदान: कुतुप काळात, दक्षिणेकडे तोंड करून, पाणी, काळे तीळ, जव आणि पांढरी फुले एकत्र करून पूर्वजांसाठी तर्पण करा. मग, जवचे पीठ, शिजवलेला भात आणि काळे तीळ वापरून एक पिंड (गोळा) तयार करा आणि तो अर्पण करा.

पंचबली विधी: तयार केलेल्या सात्विक भोजनातून, प्रथम गाय, कुत्रा, कावळा, देवबल आणि मुंग्या यांच्यासाठी पाच भाग (पंचबली) बाजूला ठेवा.

ब्राह्मण भोजन: सात्विक अन्न (खीर, पुरी, भाजी इत्यादी) तयार करा आणि पात्र ब्राह्मणांना आदराने भोजन द्या. भोजन तयार करताना आपले मन शांत आणि स्थिर राहील याची खात्री करा.

दान आणि दक्षिणा: भोजनानंतर, आपल्या क्षमतेनुसार ब्राह्मणांना वस्त्र, अन्न आणि दक्षिणा अर्पण करा आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या. त्यानंतरच कुटुंबातील सदस्यांनी भोजन करावे.

लक्षात ठेवण्यासारखे महत्त्वाचे मुद्दे

नैसर्गिक मृत्यूसाठी निषिद्ध: या दिवशी नैसर्गिकरित्या निधन झालेल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध विधी करू नका. त्यांचे श्राद्ध केवळ त्यांच्या संबंधित तिथीला किंवा सर्वपित्री अमावस्येलाच करावे.

पूर्ण पवित्रता: स्वयंपाक आणि पूजेच्या साहित्यात पूर्ण पवित्रता राखा. तामसिक घटकांचा (लसूण, कांदा इत्यादी) वापर टाळा.

शुद्ध आणि शांततापूर्ण वातावरण: पूर्ण भक्ती, सत्यनिष्ठा आणि श्रद्धेने श्राद्ध विधी करा. या काळात घरात कोणताही संघर्ष, नकारात्मक विचार किंवा अशांती टाळा.

महत्व: चतुर्दशी तिथीला अकाली निधन झालेल्या पूर्वजांसाठी योग्य विधींसह तर्पण (अर्पण) केल्याने त्यांच्या आत्म्यांना भटकंतीतून मुक्ती मिळते, त्यांना मोक्ष प्राप्त होतो आणि कुटुंबाचे त्यांच्या क्रोधापासून किंवा पितृदोषापासून रक्षण होते.