Rajmata Jijau Punyatithi 2026 Speech in Marathi राजमाता जिजाऊ पुण्यतिथी भाषण

उपस्थित सर्व मान्यवर आणि माझ्या मित्रांनो,

आज आपण अत्यंत आदराने आणि कृतज्ञतेने ज्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त एकत्र आलो आहोत, त्या महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मातोश्री, राजमाता माँसाहेब जिजाऊ होय! १७ जून १६७४ रोजी जिजाऊंनी पाचाड मुक्कामी या जगाचा निरोप घेतला. आजचा हा दिवस म्हणजे त्यांच्या महान त्यागाचे आणि विचारांचे स्मरण करण्याचा दिवस आहे.

राजमाता जिजाऊंचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी बुलढाणा जिल्ह्यातील सिंदखेड राजा येथे लखुजीराव जाधव आणि म्हाळसाबाई यांच्या पोटी झाला. जाधव आणि भोसले या दोन्ही घराण्यांत पराक्रमाची परंपरा होती. लहानपणापासूनच जिजाऊंना राजकारण, युद्धकला आणि स्वाभिमानाचे बाळकडू मिळाले. शहाजीराजे भोसले यांच्याशी विवाह झाल्यानंतर त्यांनी संसाराची अनेक वादळे झेलली, परंतु त्यांनी कधीही आपले धैर्य खचू दिले नाही.

मुघल आणि आदिलशाहीच्या जुलमी राजवटीत रयतेचे अतोनात हाल होत होते. अशा अत्यंत बिकट परिस्थितीत, जिजाऊंनी स्वतःच्या दुःखाला बाजूला सारून एका स्वतंत्र राज्याचे स्वप्न पाहिले—'स्वराज्य'. त्यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मनात लहानपणापासूनच अन्यायाविरुद्ध लढण्याची आणि रयतेचे राज्य निर्माण करण्याची जिद्द पेरली. म्हणूनच असे म्हटले जाते:

जिजाऊ तुम्ही नसता तर नसते झाले शिवराय अन शंभू छावा,

तुमच्या शिवाय नसता मिळाला आम्हांला स्वराज्याचा ठेवा.

जिजाऊ या केवळ एक माता नव्हत्या, तर त्या शिवबाच्या पहिल्या गुरु आणि मार्गदर्शक होत्या. त्यांनी शिवरायांना रामायण, महाभारताच्या कथा सांगून संस्कारित केले. जिजाऊंनी शिवरायांना तलवारबाजी, दांडपट्टा आणि घोडदौड शिकवली. जेव्हा शहाजीराजे कर्नाटकात किंवा इतर मोहिमांवर असायचे, तेव्हा जिजाऊंनी पुण्यातील लाल महालात राहून स्वराज्याचा कारभार पाहिला. त्यांनी केवळ शिवरायांनाच नव्हे, तर बाजीप्रभू, तानाजी आणि मुरारबाजींसारखे शूर मावळे तयार करण्यासाठी त्यांच्यात स्वराज्याची निष्ठा रुजवली.

जिजाऊ अत्यंत न्यायप्रिय आणि धाडसी होत्या. त्यांनी कधीही स्वतःच्या मुलाला किंवा इतर कोणालाही अन्यायाची बाजू घेऊ दिली नाही. जेव्हा शिवरायांनी आग्र्याहून सुटका करून घेतली, तेव्हा स्वराज्याची धुरा समर्थपणे सांभाळणाऱ्या राजमाताच होत्या. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकानंतर, जिजाऊंचे स्वराज्य निर्मितीचे स्वप्न पूर्ण झाले.

१७ जून १६७४ रोजी, स्वतःच्या डोळ्यांनी हिंदवी स्वराज्याचा सुवर्णकाळ अनुभवल्यानंतर, राजमाता जिजाऊंनी रायगडाच्या पायथ्याशी पाचाड येथे इहलोकीची यात्रा संपवली. आज त्या आपल्यात प्रत्यक्ष उपस्थित नसल्या, तरी त्यांचे विचार, त्यांनी दिलेले संस्कार आणि स्वराज्याचा मंत्र आजही आपल्यासोबत आहे. आपण सर्वांनी त्यांच्या विचारांचा वसा पुढे नेणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.

जय जिजाऊ! जय शिवराय! जय महाराष्ट्र!