Groundnut cultivation भुईमुगाच्या भरघोस उत्पादनासाठी लागवडीची संपूर्ण माहिती

भुईमूग हे महाराष्ट्रातील एक अत्यंत महत्त्वाचे गळितधान्य आणि नगदी पीक आहे. भुईमुगाची लागवड प्रामुख्याने खरीप (पावसाळ्यात) आणि उन्हाळी (उन्हाळ्यात) अशा दोन हंगामांत केली जाते. भुईमुगाच्या यशस्वी आणि भरघोस उत्पादनासाठी लागवडीची संपूर्ण माहिती आज आपण पाहणार आहोत.

हवामान आणि जमीन

हवामान: भुईमुगासाठी उबदार आणि समशीतोष्ण हवामान उत्तम असते.

जमीन: चांगल्या निचऱ्याची, हलकी ते मध्यम, वाळूमिश्रित किंवा काळी भुरभुशीत जमीन योग्य ठरते.

टीप: फार घट्ट किंवा चिखल होणाऱ्या जमिनीत भुईमुगाच्या शेंगा (आरे) जमिनीत सहज शिरू शकत नाहीत, त्यामुळे भुईमुगासाठी भुरभुशीत जमीन आवश्यक असते.

सुधारित जाती

उपटी (सरळ वाढणाऱ्या) जाती: टीजी-२४ (TG-24), टीपीजी-४१, जेएल-२४ (फुले प्रगती), टीएजी-२४, एके-१५९.

निमपसरट व पसरट जाती: बी-९५, एम-१३, गुजरात-१०.

पूर्वमशागत आणि पेरणीची वेळ

पूर्वमशागत: जमीन १-२ वेळा नांगरून भुसभुशीत करावी. रोटाव्हेटर मारून ढेकळे फोडून घ्यावीत. प्रति एकर ४ ते ५ टन चांगले कुजलेले शेणखत मातीत मिसळावे.

पेरणीची वेळ:

खरीप हंगाम: जूनचा शेवटचा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा (पाऊस झाल्यावर).

उन्हाळी हंगाम: १५ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी.

बियाण्याचे प्रमाण, बीजप्रक्रिया आणि अंतर

बियाण्याचे प्रमाण:

लहान दाण्यांच्या जाती: प्रति एकरी ३५ ते ४० किलोग्रॅम (गुल).

मोठ्या दाण्यांच्या जाती: प्रति एकरी ४५ ते ५० किलोग्रॅम.

बीजप्रक्रिया (अत्यंत महत्त्वाची):

पेरणीपूर्वी थायरम किंवा कार्बेन्डाझिम (२ ते ३ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे) चोळावे.

यानंतर रायझोबियम आणि पीएसबी (PSB) जिवाणू संवर्धन (२५ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे) लावावे. यामुळे मुळांवरील गाठी वाढतात आणि हवेतील नत्र शोषून घेण्यास मदत होते.

लागवडीचे अंतर:

दोन ओळींत ३० सेमी आणि दोन रोपांत १० सेमी अंतर ठेवावे.

खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत व्यवस्थापन:

पेरणीच्या वेळी प्रति एकर: १० किलो नत्र, २० किलो स्फुरद (Single Super Phosphate - SSP) द्यावे.

भुईमुगाला जिप्सम (Gypsum) देणे खूप फायदेशीर ठरते. पेरणीच्या वेळी किंवा आरे सुटताना (पेरणीनंतर ३०-३५ दिवसांनी) प्रति एकरी ८० ते १०० किलो जिप्सम दिल्यास शेंगांमध्ये दाणे गच्च भरतात आणि तेल वाढते.

पाणी व्यवस्थापन (उन्हाळी हंगामासाठी):

पेरणीनंतर लगेच हलके पाणी द्यावे.

फुले येताना (२०-२५ दिवस), आरे सुटताना (३५-४० दिवस) आणि शेंगा भरताना (६०-७० दिवस) पाणी देणे अत्यंत आवश्यक आहे.

आंतरमशागत आणि काळजी

कोळपणी व निंदणी: सुरुवातीच्या ३० ते ३५ दिवसांपर्यंत शेत तणमुक्त ठेवावे.

महत्त्वाची दक्षता: एकदा झाडाला आरे (Pegs) सुटून ते जमिनीत जाऊ लागल्यावर (पेरणीनंतर ३५-४० दिवसांनंतर) शेतात कोळपणी किंवा खुरपणी अजिबात करू नये. यामुळे जमिनीत जाणारे आरे तुटतात आणि उत्पादन घटते.

रोग व कीड नियंत्रण

कीड (मावा, तुडतुडे, पांढरी माशी): यांच्या नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड किंवा थायमेथॉक्सम ची फवारणी करावी.

तांबेरा व टिक्का रोग (पानांवरील डाग): नियंत्रणासाठी मँकोझेब किंवा टॅब्युकोनॅझोल ची फवारणी करावी.

काढणी व उत्पादन

काढणीची वेळ: पाने पिवळी पडू लागतात आणि शेंगांच्या आतली टरफले आतून काळी/काळपट तांबडी दिसू लागली की भुईमूग काढणीस तयार झाला असे समजावे.

उत्पादन: योग्य व्यवस्थापन केल्यास:

खरीप हंगाम: ८ ते १० क्विंटल प्रति एकर.

उन्हाळी हंगाम: १२ ते १५ क्विंटल प्रति एकर उत्पादन सहज मिळते.

Edited By- Dhanashri Naik