Kharif Crops मॉन्सून आधारित कोणते पिके आहे?

भारतात मॉन्सूनच्या पावसावर आधारित पिकांना 'खरीप पिके' असे म्हटले जाते. या पिकांची पेरणी किंवा लागवड जून ते जुलै दरम्यान (मॉन्सूनच्या सुरुवातीला) केली जाते आणि त्यांची काढणी सप्टेंबर ते ऑक्टोबर महिन्यात होते. तसेच आज आपण मॉन्सूनवर आधारित प्रमुख पिके पाहणार आहोत. 

१. खाद्यान्न / धान्य पिके (Food Crops)

भात (तांदूळ): मॉन्सूनवर आधारित सर्वात महत्त्वाचे पीक. याला जास्त प्रमाणात पाणी लागते.

मका: कमी कालावधीत येणारे आणि उत्तम उत्पादन देणारे पीक.

बाजरी व ज्वारी (खरीप): कमी पाण्यात आणि हलक्या जमिनीतही येणारी पिके.

नाचणी (रागी): डोंगराळ आणि जास्त पावसाच्या प्रदेशात घेतले जाणारे पोषक धान्य.

२. कडधान्ये (Pulses)

तूर: आंतरपीक (Intercrop) म्हणून किंवा स्वतंत्रपणे घेतले जाणारे मुख्य कडधान्य.

मूग: कमी दिवसांत (६० ते ७० दिवस) तयार होणारे पीक.

उडीद: जमिनीचा कस वाढवणारे आणि मॉन्सूनवर येणारे कडधान्य.

सोयाबीन: नगदी आणि तेलबिया पीक म्हणून खरीप हंगामात याचे मोठे उत्पादन घेतले जाते.

३. नगदी व औद्योगिक पिके (Cash Crops)

कापूस: महाराष्ट्रातील मुख्य खरीप पीक; याला सुरुवातीला चांगला पाऊस आणि नंतर कोरडे हवामान लागते.

ऊस: जरी हे वार्षिक पीक असले तरी याची नवी लागवड किंवा वाढ मॉन्सूनच्या पावसावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असते.

भुईमूग: शेंगदाणा उत्पादनासाठी खरीप हंगामात घेतले जाणारे तेलबिया पीक.

तीळ आणि कारळा: कमी पाऊस असणाऱ्या भागात खरीप पीक म्हणून घेतली जातात.

४. भाजीपाला व इतर पिके

कांदा (खरीप कांदा): जून-जुलैमध्ये पुनर्लागवड केली जाते.

भेंडी, गवार, वांगी, आणि मिरची: पावसाळी हंगामात उत्तम उत्पादन देणाऱ्या भाज्या.

मॉन्सून आधारित पिकांचे व्यवस्थापन करताना महत्त्वाच्या गोष्टी:

योग्य वाणांची निवड: तुमच्या भागात पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण (कमी, मध्यम किंवा जास्त) पाहून बियाणांची निवड करावी.

पाण्याचा निचरा: पावसाळ्यात शेतात जास्त पाणी साचून राहिल्यास पिकांची मुळे कुजतात, त्यामुळे शेतातून पाण्याचा योग्य निचरा होण्याची व्यवस्था असणे गरजेचे आहे.

कीड व रोग नियंत्रण: पावसाळ्यातील दमट हवामानामुळे पिकांवर बुरशी आणि किडींचा प्रादुर्भाव जास्त होतो, त्यासाठी वेळेवर फवारणी करणे आवश्यक असते.

Edited By- Dhanashri Naik