बहुवार्षिक शेती म्हणजे अशा पिकांची शेती करणे, जी पिके एकदाच लावल्यानंतर सलग अनेक वर्षे (२ ते १० वर्षांपेक्षा जास्त) उत्पादन देतात. या प्रकारच्या शेतीमध्ये दरवर्षी जमीन नांगरण्याची किंवा नवीन बियाणे पेरण्याची गरज पडत नाही.

बहुवार्षिक शेतीची मुख्य वैशिष्ट्ये:

दीर्घायुष्य: ही पिके अनेक हंगाम टिकतात आणि फळे, भाजीपाला किंवा इतर उत्पादने सातत्याने देत राहतात.

खोल मुळांची रचना: यांची मुळे जमिनीत खोलवर जातात, ज्यामुळे जमीन पकडून ठेवण्यास मदत होते आणि भूगर्भातील पाणी व पोषक तत्वे ही पिके सहज शोषून घेतात.

कमी मशागत: दरवर्षी शेत नांगरणी किंवा कुळवणी करण्याचा खर्च आणि मेहनत वाचते.

बहुवार्षिक पिकांची प्रमुख उदाहरणे:

फळबागा: आंबा, नारळ, काजू, चिकू, पेरू, डाळिंब, लिंबू इत्यादी.

भाजीपाला पिके: शतावरी (Asparagus), शेवगा (Drumstick), कढीपत्ता.

रोख पिके व मसाले: चहा, कॉफी, काळीमिरी, वेलची, रबर, ऊस (खोडवा पद्धतीनुसार).

चार्याची पिके: नेपिअर गवत (Napier Grass), लसूण घास.

ALSO READ: शेवंतीची यशस्वी शेती: लागवड ते भरघोस उत्पादन

बहुवार्षिक शेतीचे फायदे:

मातीची धूप थांबते: दरवर्षी नांगरणी न केल्यामुळे जमिनीची धूप (Soil Erosion) रोखली जाते आणि मातीची सुपीकता टिकून राहते.

खर्च व श्रमाची बचत: दरवर्षी बियाणे खरेदी, नांगरणी आणि पेरणीचा होणारा मोठा खर्च वाचतो.

पाण्याची बचत: खोल मुळांमुळे ही पिके दुष्काळाचा सामना चांगल्या प्रकारे करू शकतात आणि त्यांना कमी पाणी लागते.

स्थिर उत्पन्न: एकदा पीक तयार झाले की शेतकऱ्याला दरवर्षी ठराविक कालावधीत स्थिर उत्पन्न मिळत राहते.

बहुवार्षिक शेती हा शाश्वत शेतीचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग मानला जातो, ज्यामुळे पर्यावरणाचा समतोल राखण्यास आणि शेतकऱ्याचा उत्पादन खर्च कमी करण्यास मदत होते.

ALSO READ: शेती पूरक कोणते व्यवसाय आहेत? Agro-based Allied Businesses

Edited By- Dhanashri Naik