गर्भधारणा न होण्यामागे थायरॉईड हे कारण असू शकतं का? जाणून घ्या सत्य!

अपत्यप्राप्तीचा आनंद मिळवणे ही प्रत्येकाची इच्छा असते. कधीकधी विविध कारणांमुळे किंवा दुर्लक्ष केल्यामुळे एखादी किरकोळ समस्या गंभीर रूप धारण करू शकते. उदाहरणार्थ, थायरॉईडच्या समस्यांचा विचार करताना सामान्यतः असा समज असतो की यामुळे वजन वाढते किंवा कमी होते; परंतु, थायरॉईडच्या समस्यांचा संबंध वंध्यत्वाशीही असतो. पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांना या समस्येचा सामना करावा लागण्याची शक्यता चार पटीने अधिक असते. वैद्यकीय तज्ज्ञ या आजाराकडे दुर्लक्ष न करण्याचा सल्ला देतात; वंध्यत्वाची समस्या उद्भवू नये म्हणून वेळेवर उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. 'इंडियन थायरॉईड सोसायटी'च्या आकडेवारीनुसार, भारतातील सुमारे ४ कोटी २० लाख लोक थायरॉईडच्या समस्यांनी ग्रस्त आहेत.

गर्भधारणा न होण्यामागे थायरॉईडची समस्या हे एक मुख्य आणि अतिशय सामान्य कारण असू शकते.

थायरॉईड ग्रंथी आपल्या शरीरातील संप्रेरकांचे संतुलन राखण्याचे काम करते. जेव्हा या ग्रंथीच्या कामात बिघाड होतो, तेव्हा त्याचा थेट परिणाम महिलांच्या प्रजनन क्षमतेवर होतो. यामध्ये प्रामुख्याने दोन प्रकारचे आजार आढळतात:

१. हायपोथायरॉईडीझम (Hypothyroidism - थायरॉईड कमी असणे)

या स्थितीत थायरॉईड ग्रंथी पुरेशा प्रमाणात संप्रेरक तयार करत नाही. यामुळे खालील समस्या निर्माण होतात:

मासिक पाळीत अनियमितता: पाळी वेळेवर न येणे किंवा खूप जास्त/कमी रक्तस्त्राव होणे.

अंडोत्सर्गात अडथळा (Anovulation): अंडाशयातून अंडं (egg) बाहेर पडण्याच्या प्रक्रियेत अडथळा येतो. अंडं तयारच झालं नाही, तर गर्भधारणा होऊ शकत नाही.

ल्यूटियल फेजची कमतरता: गर्भधारणेसाठी गर्भाशयाचा थर तयार करणाऱ्या 'प्रोजेस्टेरॉन' हार्मोनची पातळी कमी होते, ज्यामुळे गर्भ गर्भाशयाला चिकटून राहू शकत नाही.

२. हायपरथायरॉईडीझम (Hyperthyroidism - थायरॉईड जास्त असणे)

या स्थितीत थायरॉईड ग्रंथी गरजेपेक्षा जास्त संप्रेरक तयार करते. यामुळे:

मासिक पाळी अत्यंत अनियमित होते किंवा काही महिने पूर्णपणे बंद होते.

यामुळे देखील गर्भधारणेत अडचणी येतात.

महत्त्वाची नोंद: जर थायरॉईडची समस्या असताना गर्भधारणा झालीच, तरी सुरुवातीच्या काळात गर्भपात होण्याचा किंवा वेळेपूर्वी प्रसूती होण्याचा धोका वाढतो.

यावर उपाय काय?

थायरॉईडमुळे येणारा वंध्यत्व हा तात्पुरता असतो. योग्य उपचारांनी हा प्रश्न सहज सुटू शकतो:

रक्त तपासणी (TSH Test): डॉक्टरांच्या सल्ल्याने साधी रक्ताची चाचणी करून थायरॉईडची पातळी तपासा.

औषधोपचार: डॉक्टरांनी दिलेल्या गोळ्या रोज रिकाम्या पोटी नियमित घेतल्यास थायरॉईडची पातळी नियंत्रणात येते.

जीवनशैलीत बदल: सकस आहार, नियमित व्यायाम आणि तणावमुक्त राहण्याने थायरॉईड लवकर नियंत्रणात येतो.

थायरॉईडची पातळी नॉर्मल झाल्यावर महिला सहजपणे आणि सुरक्षितपणे गर्भधारणा करू शकतात. त्यामुळे जर तुम्ही गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करत असाल आणि यश येत नसेल, तर एकदा डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन थायरॉईडची तपासणी नक्की करून घ्या.

FAQ

प्रश्न:थायरॉईडची समस्या असलेली महिला कधीच आई होऊ शकत नाही का?

उत्तर: नाही, हा पूर्णपणे गैरसमज आहे. जरी थायरॉईडच्या समस्यांमुळे गर्भधारणेत अडचणी (वंध्यत्व) येऊ शकत असल्या, तरी योग्य वेळी आणि योग्य औषधांच्या मदतीने थायरॉईड संप्रेरकांची (हार्मोन्सची) पातळी सामान्य करून एखादी महिला सहज आणि सुरक्षितपणे आई होऊ शकते.

प्रश्न: हायपोथायरॉईडीझममुळे गर्भधारणेबाबत कोणत्या समस्या उद्भवतात?

उत्तर: हायपोथायरॉईडीझममध्ये शरीरात पुरेसे थायरॉईड संप्रेरक तयार होत नाही; यामुळे अंडाशयातून स्त्रीबीज बाहेर पडण्याची प्रक्रिया (ओव्हुलेशन) विस्कळीत होते आणि मासिक पाळी पूर्णपणे अनियमित होते.

प्रश्न:गर्भधारणेसाठी TSH ची आदर्श पातळी कोणती असावी?

उत्तर: सर्वसाधारणपणे, आणि IVF सारख्या वंध्यत्व निवारण उपचारांच्या यशासाठी, महिलांमध्ये थायरॉईड संप्रेरकाची (TSH) २.५ ते ३.०० दरम्यानची पातळी सर्वोत्तम मानली जाते.

प्रश्न: थायरॉईडच्या समस्येमुळे गर्भपाताचा धोका वाढतो का?

उत्तर: होय; जर थायरॉईडची पातळी कमी असेल, तर 'प्रोजेस्टेरॉन' या संप्रेरकाचा स्राव कमी होतो—जे गर्भधारणा टिकवून ठेवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असते—आणि त्यामुळे सुरुवातीच्या आठवड्यांमध्ये गर्भपाताचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो.

प्रश्न: थायरॉईडच्या समस्या तपासण्यासाठी कोणत्या मुख्य चाचण्या केल्या पाहिजेत?

उत्तर: थायरॉईडच्या स्थितीचे अचूक मूल्यांकन करण्यासाठी, प्रामुख्याने TSH (थायरॉईड-स्टिम्युलेटिंग हार्मोन) चाचणी, तसेच 'फ्री T3' (Free T3) आणि 'फ्री T4' (Free T4) या रक्त चाचण्या करण्याचा सल्ला दिला जातो.