Shraddha Paksha 2026: श्राद्ध पक्षातील नवमी श्राद्धाचे महत्त्व, हे श्राद्ध कसे आणि कोणासाठी केले जाते ते जाणून घ्या

पितृ पक्षातील नवमी तिथीला केले जाणारे श्राद्ध विशेषतः मातृशक्ती आणि कुटुंबातील दिवंगत महिला सदस्यांच्या स्मृती आणि शांतीसाठी समर्पित असते. याला 'मातृ नवमी', 'नौमी श्राद्ध' किंवा 'अविधवा श्राद्ध' असेही म्हटले जाते. आई, आजी, पणजी आणि कुटुंबातील अशा सर्व दिवंगत महिलांना प्रार्थना करण्यासाठी हा दिवस सर्वोत्तम मानला जातो, ज्यांचे निधन कोणत्याही पक्षाच्या (शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष) नवमी तिथीला झाले आहे, किंवा ज्या विवाहित किंवा अविवाहित असताना निधन झाले आहे. २०२६ मध्ये, मातृ नवमीची श्राद्ध रविवार, ४ ऑक्टोबर, २०२६ रोजी पाळली जाईल.

नवमी तिथी आणि श्राद्धासाठी शुभ वेळ (४ ऑक्टोबर, २०२६)
नवमी तिथी प्रारंभ: ४ ऑक्टोबर, २०२६, सकाळी ५:५१ वाजता
नवमी तिथी समाप्ती: ५ ऑक्टोबर, २०२६, पहाटे ३:५३ वाजता

श्राद्ध विधींसाठी शुभ वेळा:
कुटुंब मुहूर्त (सर्वोत्तम वेळ): सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३
रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३३ ते दुपारी १:२०
दुपारचा काळ: दुपारी १:२० ते दुपारी ३:४२

विशेष सूचना: धार्मिक मान्यतेनुसार, कुटुंब काळात केलेले श्राद्ध आणि तर्पण सर्वात फलदायी ठरते. या मुहूर्तावर केलेले नैवेद्य थेट पूर्वजांपर्यंत पोहोचतात.

मातृनवमीचे विशेष धार्मिक महत्त्व
मातृशक्तीप्रती आदर: सामान्यतः, कुटुंबातील सदस्याचे निधन ज्या दिवशी होते, त्याच दिवशी श्राद्ध केले जाते, परंतु नवमीची तारीख विशेषतः कुटुंबातील सर्व दिवंगत माता, बहिणी आणि विवाहित महिलांना तर्पण अर्पण करण्यासाठी राखून ठेवली आहे.

शाश्वत सुदैवाचा आशीर्वाद: असे मानले जाते की मातृनवमीला विधीनुसार पूजा आणि तर्पण केल्याने दिवंगत माता प्रसन्न होतात आणि कुटुंबातील जिवंत महिलांना शाश्वत सुदैव, समृद्धी आणि आरोग्याचा आशीर्वाद देतात.
पितृदोषापासून मुक्ती: या पवित्र दिवशी तर्पण केल्याने कुटुंबात शांती येते आणि पूर्वजांचा शाप दूर होतो.

मातृनवमी श्राद्धाची अस्सल आणि सोपी पद्धत
स्मरण आणि ध्यान: सकाळी स्नान केल्यानंतर, स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा आणि आपल्या दिवंगत माता व पूर्वजांचे ध्यान करा.

पिंडदान अर्पण: तीळ, जव, गूळ आणि पीठ यांपासून पिंड तयार करा आणि पाणी व भक्तीपूर्ण फुलांसह पूर्वजांना अर्पण करा.

त्रिव्हार तर्पण: हातात पाणी, काळे तीळ आणि कुशा गवत घेऊन तीन वेळा अर्पण करा. हा विधी तीन वेळा करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.

पंचबली आणि जीवांचे समाधान: पूर्वजांसाठी तयार केलेल्या सात्विक अन्नातून गायी, कावळे, कुत्रे आणि इतर जीवांकरिता भाग बाजूला ठेवा. असे मानले जाते की या जीवांद्वारे अर्पण केलेले अन्न पूर्वजांना संतुष्ट करते.

ब्राह्मणभोजन आणि दान-दक्षिणा: यानंतर, पात्र ब्राह्मणांना आदराने सात्विक अन्न अर्पण करा आणि आपल्या क्षमतेनुसार त्यांना वस्त्र, अन्न आणि दक्षिणा देऊन त्यांचे आशीर्वाद मिळवा.
परन: सर्व धार्मिक विधी आणि दान पूर्ण झाल्यावर, कुटुंबातील सदस्यांसह प्रसादाचे ग्रहण करा.

श्राद्ध विधी दरम्यान घ्यावयाची प्रमुख खबरदारी
संपूर्ण सात्विक शुद्धता आणि स्वच्छता: श्राद्धाच्या दिवशी घरात संपूर्ण पवित्रता राखा आणि स्वयंपाक करताना व पूजा करताना आपले मन शांत व शुद्ध ठेवा.
वेळेचे पालन: तर्पण आणि श्राद्ध विधी नेहमी निर्धारित कुतुप किंवा दुपारच्या मुहूर्तामध्येच करा.

तामसिक वस्तूंचा त्याग: श्राद्धाच्या दिवशी लसूण, कांदा, मांसाहारी पदार्थ किंवा इतर कोणत्याही तामसिक वस्तूंचा वापर करण्यास सक्त मनाई आहे.

पुरेशा पाण्याने तर्पण: तर्पणासाठी वापरलेले पाणी पुरेसे असावे, जेणेकरून तीळ आणि जव वापरून तर्पण योग्य प्रकारे करता येईल.

श्रद्धा आणि सद्भावना: श्राद्ध विधी केवळ देखाव्यासाठी नव्हे, तर खऱ्या मनाने आणि भक्तीने करा, जेणेकरून पूर्वजांचा आशीर्वाद कुटुंबावर सदैव टिकून राहील.